«وَ تَوَلَّ أُمُورَنَا بِحُسْنِ كِفَايَتِكَ»؛ خدایا با حسن کفایتت امور ما را سرپرستی فرما. عزیزانم! خداوند میتواند بدون آنکه خودمان را در امور دنیا به زحمت و تعب بیندازیم ما را کفایت کند و رزق و روزی مارا برساند. «بِحُسْنِ کِفَایَتِکَ»؛ یعنی بهاندازۀ کفاف از این دنیا ما را بهرهمند ساز؛ چون بیش از آن مسئولیت خطیری دارد.
راهکارهای افزایش رزق
خوب است به چند مورد از راهکارهای اسلام جهت افزایش رزق و روزی که درآیات و روایات به آن تصریح شده است اشاره کنیم:
۱. تخصّص و پشتکار
یکی از عوامل مهم در افزایش روزی، داشتن تخصّص و همّت و پشتکار است. نمیشود بدون اینکه در کاری متخصّص باشیم و برای آن زحمت بکشیم، با گفتن چند خط ذکر، خواندن نماز و امثال آن توقع داشته باشیم پولمان زیاد شود. فرهنگ کار و کوشش را باید از مهمترین پایههای دینداری دانست که بدون آن نه تنها شخص در این دنیا رنگ آرامش و آسایش را نمیبیند، بلکه از چشم خدا و رسول(صلّی الله علیه و آله و سلّم) هم میافتد. در روایتی از ابن عباس آمده که میگوید:
«كَانَ رَسُولُ اللَّهِ إِذَا نَظَرَ الرَّجُلَ فَأَعْجَبَهُ قَالَ: هَلْ لَهُ حِرْفَةٌ؟ فَإِنْ قَالُوا لَا قَالَ سَقَطَ مِنْ عَيْنِي»؛[1] رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) هرگاه کسی را میدید و از او خوشش میآمد میپرسید: آیا حرفهای داری؟ اگر میگفت: نه، میفرمود: از چشمم افتاد.
بنابراین مهارت داشتن در کار از عوامل مهم ازدیاد رزق و روزی است.
2. شروع کار در آغاز روز
کاسبهای قدیم در زودتر باز کردن مغازههای خود رقابت داشتند و صبح زود درب مغازه را باز میکردند، امّا امروزه بسیاری از آدمها در مشاغل مختلف، نزدیک به ظهر، عزمشان برای کار کردن جزم میشود. امیرمؤمنان(علیه السلام) میفرماید: «الْبُكُورُ فِي طَلَبِ الرِّزْقِ يَزِيدُ فِي الرِّزْق»؛[2] صبح زود در پی روزی رفتن، روزی را افزون میکند. در حدیث دیگری امام رضا(علیه السلام) فرمودند: فرشتگان رزقهای بنیآدم را مابین طلوع فجر – ابتدای زمان نماز صبح تا طلوع خورشید – تقسیم میکنند، هر کس در این ساعات خواب باشد از رزقش محروم میشود.[3] کاسبهای قدیم جلوی درب مغازۀ خود اذان میگفتند و برای نماز کرکره را پایین میکشیدند که همین عمل موجب افزایش رزق و روزی مادی و معنوی ایشان میشد.
3. انفاق و صدقه
گاهی دستورالعملهای دینی با شرایط ما متناقض به نظر میرسند؛ مثلاً گفته شده هرگاه دستتان تنگ شد صدقه بدهید. امیرالمؤمنین(علیه السلام) میفرماید: «اسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدَقَة»؛[4] فرود آمدن روزی را با صدقه بخواهید. شاید با عقل مصلحتاندیش ما جور درنیاید فردی که دستش خالیشده و نیازمند است با صدقه دادن و انفاق کردن در کارش گشایش پیدا شود، اما آموزههای دینی انفاق و صدقه به هر مقداری که باشد، عامل گشایش در کارها معرفی میکنند.
4. صلۀ رحم
صلۀ رحم، ارتباط و دیدار با خویشاوندان و کمک به آنهاست. صلۀ رحم از آموزههای اخلاقی اسلام است که تأکید زیادی بر انجام آن شده است. صلۀ رحم از رحمت خداست و هر کس آن را ترک کند، از رحمت او محروم خواهد ماند. این دستور گاهی واجب و گاهی مستحب است. در مقابل، قطع رحم یعنی ترک صله رحم و عدم ارتباط لازم با خویشان، یکی از گناهان کبیره است و حتی دربارۀ خویشاوندان بدخُلق یا گناهکار نیز مُجاز نیست. این آموزۀ اخلاقی آثار مثبت گوناگونی دارد که در روایات اهل بیت(علیهم السلام) ذکر شده است. از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمود:
«صِلَةُ الْأَرْحَامِ تُحَسِّنُ الْخُلُقَ وَ تُسَمِّحُ الْكَفَّ وَ تُطَيِّبُ النَّفْسَ وَ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ تُنْسِئُ فِي الْأَجَلِ»؛[5] صلۀ رحم، انسان را خوشاخلاق، باسخاوت، پاکیزه جان و روزى را زیاد مىکند و مرگ را به تأخیر مىاندازد.
5. ازدواج
بسیاری از جوانها برای اینکه مانعی در راه پیشرفت کاری و پولدار شدنشان پیش نیاید، ازدواج را به تأخیر میاندازند. خانوادهها هم به گمان خودشان، معتقدند جوانی که خانه، کار، ماشین و امثال آن را نداشته باشد، صلاحیت ازدواج ندارد، درحالیکه خود ازدواج کردن یکی از عوامل گشایش در کارها عنوان شده و قرآن نیز در این زمینه میفرماید:
{وَأَنکِحُواْ الْأَیَمَى مِنکُمْ وَالصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَإِمَآئِکُمْ إِن یَکُونُواْ فُقَرَآءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَ اللَّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ}؛[6] از فقر و تنگدستی، دختران و پسرانِ در سن ازدواج نگران نباشید و در ازدواجشان بکوشید؛ چراکه اگر فقیر و تنگدست باشند خداوند آنها را از فضل خود بینیاز میسازد.
6. نیکی به خانواده
اهل بیت(علیهم السلام) با خانوادۀ خویش برخورد نیک و زیبا داشتند. هیچ شکایتی از همسران و فرزندان پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) و امامان(علیهم السلام) وجود ندارد؛ زیرا معصومان(علیهم السلام) با آنان روابط گرم و صمیمی داشته و حقوق آنان را کامل رعایت میکرده اند. اهل بیت(علیهم السلام) در رفتار و گفتار، حافظ احترام خانواده بوده و عوامل تحکیم و پایداری کانون خانواده را نیز آموزش دادهاند. مؤمنان و کسانی هم که در مسیر سلوک قرار دارند باید همانند پیشوایان دین(علیهم السلام) با خانوادۀ خود گفتار و رفتار زیبایی داشته باشند. نیکی به خانواده افزون بر پاداش اخروی، آثار خوب دنیوی نیز دارد که در روایات متعددی ذکر شده است؛ از جمله زیاد شدن رزق و روزی. امام صادق(علیه السلام) در ارزش و اثر برخورد زیبا و خوب در نیکی و بخشش و عطای به خانواده میفرماید: «مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَيْتِهِ زِيدَ فِي رِزْقِهِ»؛[7] کسی که به خانوادهاش خوب احسان کند روزیاش زیاد میشود.
7. خواندن برخی سورههای قرآن
در بعضی از روایات برای رفع فقر، نجات از سختی و فراوانی رزق و روزی، تلاوت بعضی از سورهها را سفارش کردهاند. بهعنوان نمونه در روایتی آمده: هر کس سورۀ واقعه را هر شب جمعه قرائت کند، در دنیا سختی، نیازمندی و آفتی از آفات دنیا را نمیبیند.[8] همچنین پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) میفرماید: هر کس سورۀ لیل را بخواند، خداوند آنقدر به او عطا میکند تا راضی شود و او را به سختی نیندازد و بر او آسان میگیرد.[9]در حدیث دیگری امام صادق(علیه السلام) میفرماید: هر کس سورۀ ذاریات را روز یا شب بخواند، خداوند وضع زندگی او را اصلاح میکند و روزیش را فراوان میگرداند.[10]
خواندن قرآن و فهميدن به آواز حزين
با خضوع جان و تن از اهل قرآن خوشنماست[11]
8. ناامیدی از غیر خدا
ناامیدی از خداوند بسیار مذموم و از گناهان کبیره است. همچنین تأکید بسیار شده که فقط باید به خدا امید بست و نباید در دل انسان امید به غیر او داشت. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) دراینباره میفرماید:
«مَنِ انْقَطَعَ إِلَى اللَّهِ كَفَاهُ اللَّهُ كُلَّ مَئُونَةٍ وَ رَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنِ انْقَطَعَ إِلَى الدُّنْيَا وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَيْهَا»؛[12] هر کس از غیر خدا قطع امید کند و فقط به او امید ببندد، خداوند هزینۀ زندگی او را تأمین میکند و از جایی که انتظار ندارد روزیاش میدهد، اما هر کس چشم امیدش به دنیا باشد، خداوند او را به دنیا وامیگذارد.
وقتی در دل ما امید به غیر خدا باشد، امید به پدر، به سود بانکی، به کسبوکار و زور بازوی خودمان، نباید توقع رزق و روزی فراوان داشته باشیم، بلکه بهعکس باید در انتظار گره افتادن در کارها و بسته شدن دربهای رزق و روزی باشیم. اکثر انسانها از این مطلب بسیار مهم غافل هستند و دائماً از تنگی رزق و روزی مینالند و نمیدانند دوای دردشان چیست؟
9. قناعت در زندگی
امیرالمؤمنین(علیه السلام) میفرماید: «القِنَاعَةُ مَال لَايَنفدُ»؛[13] قناعت ثروتی است که پایان نمیپذیرد. گاهی اوقات برخی از ما مشکل مالی چندانی نداریم، امّا از زندگی هم لذتی نمیبریم و دائماً در این فکر هستیم که از موقعیت خود بالاتر برویم و پولدارتر شویم. اگر انسان بتواند از همان سرمایهای که دارد درست استفاده کند، خودش را به زحمت نمیاندازد. همچنین اگر هر فردی اهل زیادهروی و اسراف نباشد و میانهروی را سرلوحۀ کار خود قرار دهد، بیشک در معیشت خود دچار مشکل نمیشود و خداوند هم او را کمک میکند.
«وَ أَوْفِرْ مَزِيدَنَا مِنْ سَعَةِ رَحْمَتِكَ»؛ فزونی سهم ما را از رحمت گستردهات کامل گردان و از رحمت بیمنتها و عطای جاودانهات بر ما بیفزا. خدایا! تو میتوانی نعمت را زیاد کنی و برکت دهی؛ چون دایرۀ رحمت و مهربانی تو خیلی وسیع است؛ بنابراین ما فقط از تو رزق و روزی میخواهیم، نه از این دنیای غدّار و مکّار و اسباب ظاهری. خدایا! این وسعت مهربانی و رحمتت را درک میکنیم و میبینیم که تو رحمان و رحیم هستی، حتی کافران هم که تو را قبول ندارند، از رحمت تو بهره میبرند. پروردگارا! سعۀ رحمت خود را بر ما افزون کن تا فقط چشم به دست عنایت خودت داشته باشیم و از اسباب ظاهری و تعلّق به دنیا رها گردیم.
برگرفته از کتاب نجوای سالکان شرح مناجات خمس عشر امام سجاد (علیه السلام)
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی(دامظله)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. شعيری، جامع الأخبار، ص 139.
.[2] شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، ج 15، ص 347.
[3]. همان، ج ۶، ص ۴۹۷.
[4]. شريف رضی، نهج البلاغة، ص 494.
[5]. کلینی، الکافی، ج ۲، ص ۱۵۱.
[6]. نور (24)، آیۀ ۳۲.
[7]. مجلسى، بحار الأنوار، ج 71، ص 104.
[8]. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۱۱۲.
[9]. كفعمى، المصباح (جنة الأمان الواقية)، ص 451.
[10]. ديلمى، أعلام الدين في صفات المؤمنين، ص 377.
[11]. دیوان فیض کاشانی، ج 1، ص 535.
[12]. ورام بن أبي فراس، مجموعة ورّام، ج 1، ص 222.
[13]. شريف رضی، نهج البلاغة، ص 478.
