جانشینان خداوند در زمین
حضرت امیرالمؤمنین امام علی(علیه السلام) در وصف جانشینان خدا در زمین میفرماید:
«هُمْ قَومٌ هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقِیقَةِ الْبَصِیرَةِ وَبَاشَرُوا رُوحَ الْیقِینِ»؛ ایشان کسانی هستند که علم و معرفت با حقیقت بصیرت به آنان هجوم آورده و با روح یقین درآمیختهاند. سالکان الی الله در اثر تمرین، ریاضت شرعی و عمل به دستورات سلوکی استاد، کمکم حجابهای ظلمانی جهل و تردید و شبهه از قلبشان زدوده میشود و نور معرفت بر ایشان کشف میگردد.
اینها اگر در سیر و سلوک استقامت و پایداری ورزند، به یقین و اطمینان قلبی خواهند رسید؛ یعنی باورشان به خدا و فرمودههای خدا مسلم و بسیار روشن و ثابت بوده و هیچگونه شکی در آن نخواهد بود. تنها کسانی میتوانند ردای جانشینی خدا را در زمین بر دوش بیندازند که از جهل و نادانی نسبت به خود، عالم هستی و خداوند بیرون آمده، قلبشان به نور معرفت و شناخت الهی روشن شده و هیچگونه شک و شبهه و تردیدی در آنها وجود نداشته باشد.
«وَاسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ الْمُتْرَفُونَ»؛ و آنچه را خوشگذرانها سخت گرفتهاند، آسان یافتهاند. حضرت در ادامۀ وصف ایشان میفرماید: آنچه برای خوشگذرانها و اهل لهو و لعب دشوار است، برای خلفای الهی آسان است. انجام عمل صالح و دوری از گناه برای خوشگذرانها بسیار سخت است.
برای برخی از این افراد حتی خواندن نمازهای واجب روزانه هم دشوار است، چه برسد به انجام مستحبات، در حالی که برای بندگان صالح خدا و مؤمنان، نه تنها انجام عمل صالح و واجبات آسان است، بلکه بیداری شب، تهجد، نماز شب، راز و نیاز با خدا، ترک گناه و خودداری از اعمال ناپسند و ترک محرمات و مکروهات و تبدیل مباحات با قصد قربت به امور عبادی، شیرین و لذتبخش میباشد.
آنها چون در سلوک الهی سعی و کوشش داشته و به حقایق پی بردهاند، سختیهای دنیا برایشان آسان بوده و هیچگاه آن را محرومیت نمیدانند.
«وَأَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ»؛ و به آنچه جاهلان از آن وحشت کردهاند، مأنوس شدهاند؛ مثلاً یک فرد غافل و اهل دنیا و مادیات نمیتواند احوال و زندگی خود را با مسائل دین تطبیق دهد؛ برای اینکه معارف و فرهنگ الهی را ندارد و وحشت دارد که در راه خدا حرکت کند؛
چون آنچنان گرفتار لذائذ مادی و مشتهیّات نفسانی شده که فکر و میلش به سمت همان مسائل است و هیچ تمایلی به معنویات و راه خدا ندارد، ولی کسانی که در سیر الی الله هستند و در این راه با زحمت و استقامت قوّت گرفتهاند، با اخلاق و مسائل سلوکی انس دارند و تمام وجودشان را در این راه گذاشتهاند و برای رسیدن به اهداف آن همت دارند.
اهل دنیا از یاد مرگ، مسائل مربوط به حساب و کتاب، قبر، برزخ و قیامت وحشت دارند، در حالی که اهل الله با این مسائل انس داشته و با یاد مرگ، انگیزهای برای همت و تلاش بیشتر و از دست ندادن فرصتهای کوتاه عمر بهره میبرند. اهل دنیا اگر بنا به موقعیتی؛ مثلاً در مجالس ختم، به اجبار در پای منبری از عالمان قرار بگیرند، به محض اینکه از مرگ و قبر و قیامت صحبت میشود، آنجا را ترک کرده و حتی لحظهای حاضر به شنیدن این حقیقت محتوم نیستند.
این افراد وقتی در جمعی، کوچکترین صحبتی از مرگ میشود، مسیر صحبت را تغییر داده و دوست دارند سریعتر وارد مباحث مربوط به دنیا و لغویات شوند و از رویارویی فکری هم با این حقیقت گریزان هستند، در حالیکه اهل سیر و سلوک نه تنها از مرگ گریزان نیستند،
بلکه در جلسات سلوکی و در تنهاییهای خود و در طول زندگی فرصتهای مناسبی را صرف فکر کردن در مورد مرگ و مسائل مربوط به امور اخروی میکنند تا از این تذکر، نیرو و انگیزهای برای تلاش بیشتر پیدا کنند و چه بسا مکرر به زیارت اهل قبور به منظور پندگیری بروند؛ به همین جهت، حضرت در ادامه میفرماید:
«وَصَحِبُوا الدُّنْیا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى»؛ و با بدنهایى كه ارواحشان به محلّ برتر آویخته همنشین دنیا شدهاند. جانشینان خدا با بدنهای خود در این دنیا زندگی میکنند، نه با روحشان؛ یعنی بنابر ضرورت عالم طبع، بدن و جسمشان در این دنیا رفت و آمد دارد، ولی روحشان به مسائل دنیوی و مادیات آلوده نمیشود، بلکه به سوی خداوند(عز و جل) عروج داشته و تمام همّ و غمشان فقط خداست.
مردم فقط جسم آنها را در این دنیا میبینند؛ لذا مصاحبت و همنشینی اولیای خدا با اهل دنیا فقط فیزیکی است. جهانبینی اهل دنیا با اهل الله فاصلۀ فراوانی دارد و این فاصله، مانع شناخت افراد عادی از اولیای خدا میشود.
«أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَالدُّعَاةُ إِلَى دِینِهِ آهِ آهِ شَوْقاً إِلَى رُؤْیتِهِم»؛[1] اینها جانشینان خداوند در روی زمین و دعوتکنندگان به دین خدا هستند؛ آه آه که چه مشتاق دیدار آنانم.
بنابراین در جمعبندی میتوان چنین گفت: کسانی که بر اثر استقامت در راه خدا و زدودن غفلتها و زنگارهای نفسانی و شیطانی آمادۀ دریافت فیوضات الهی شوند، بهطوری که علم با تمام حقیقتش بر قلبشان وارد شود، روح یقین در ایشان متمکّن گردد و به مرتبهای برسند که دشواریهای سلوک را نسبت به هدف متعالیِ وصال و فنای الهی آسان ببینند و با آنچه اهل دنیا متنفر و گریزان هستند انس داشته باشند؛
چنین افرادی با چنین صفاتی از نظر امام عارفان(علیه السلام) جانشینان خدا در روی زمین هستند که مردم را با دست، زبان، فکر و به ویژه با عمل خود به سوی خداوند(عز و جل) دعوت کرده و از آنان دستگیری میکنند. شوق زیارت و همنشینی چنین افرادی را باید همیشه در دل داشت، همچنانکه مولا علی(علیه السلام) در این حدیث با آه و ناله به آنان عشق میورزد.
برگرفته از کتاب مشکات دل شرح «المطالب السلوکیه»
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. شريف رضی، نهج البلاغة، ص 497.
