9 اثر روزه داری حقیقی
در آیات و روایات برای روزه آثاری بیان شده که این آثار برای هر یک از روزهداران متفاوت است. وجه تفاوت آثار هم در گِرو نیت شخص روزه دار و رعایت آداب و احکام روزه است. از جمله آثاری که در روایات ذکر شده به شرح ذیل است:
الف: صحت و سلامتی
از آنجایی که احکام الهی تابع مصالح و مفاسد است؛ پس برای هر حکمی از احکام مصلحتی وجود دارد که خداوند و پیشوایان دین آگاهند و در برخی موارد به مصالح آن اشاره کردهاند. یکی از مصالح و آثار روزه صحت و سلامتی است. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرموده است: «صُومُوا تَصِحُّوا»؛[1] روزه بگيريد تا تندرست بمانيد (شويد).
البته مراد از صحت و سلامتی میتواند هم صحت و سلامتی جسم باشد و هم روح. درباره اثر روزه بر سلامتی جسم از سوی پزشکان و دانشمندان علوم تجربی مطالب علمی زیادی وجود دارد که جایی برای شک و شبهه باقی نمیگذارد؛ اما درباره تأثیر روزه بر سلامتی روح در منابع دینی مطالبی وارد شده که در ادامه بیان میشود.
ب: دور شدن شیطان
از آنجا که شیطان قسم خورده که انسان را اغوا کند و او را از خداوند و مسیر بندگی دور گرداند آدمی هم باید راههای دور کردن شیطان را بداند که یکی از این راهها روزهداری واقعی است.
«ألَا أُخْبِرُكُمْ بِشَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ فَعَلْتُمُوهُ تَبَاعَدَ الشَّيْطَانُ مِنْكُمْ كَمَا تَبَاعَدَ الْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ قَالُوا بَلَى قَالَ الصَّوْمُ يُسَوِّدُ وَجْهَهُ وَ الصَّدَقَةُ تَكْسِرُ ظَهْرَهُ وَ الْحُبُّ فِي اللَّهِ وَ الْمُوَازَرَةُ عَلَى الْعَمَلِ الصَّالِحِ يَقْطَعُ دَابِرَهُ وَ الِاسْتِغْفَارُ يَقْطَعُ وَتِينَهُ وَ لِكُلِّ شَيْءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْأَبْدَانِ الصِّيَامُ»؛[2]
آيا شما را از عملى آگاه سازم كه اگر آن را بهجا آوريد شيطان به مسافت مشرق از مغرب از شما دور خواهد شد؟ گفتند: آرى. گفت: روزه روى شيطان را سياه مىكند، صدقه پشتش را مىشكند و دوستى در راه خدا و تعاون بر انجام عمل صالح، او را ريشهكن میسازد و استغفار رگ قلبش را قطع مىكند و براى هر چيزى زكاتى است و زكات بدنها روزه است.
ج: کسب عفاف
پاکدامنی و حفظ عفاف از لوازم زندگی اجتماعی است که بدون آن جامعه در معرض آسیب قرار میگیرد یکی از راههای حفظ عفاف ازدواج است. اگر ازدواج برای فردی میسر نباشد و شهوت جنسی او را آزار دهد، راه درمان آن را در روایات، روزهداری بیان کردهاند.
«يَا مَعْشَرَ اَلشَّبَابِ مَنِ اِسْتَطَاعَ مِنْكُمُ اَلْبَاهَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَ أَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَلْيُدْمِنِ اَلصَّوْمَ فَإِنَّ [اَلصَّوْمَ] لَهُ وِجَاءٌ»؛[3] ای گروه جوانان! كسیکه از شما توانایی بر ازدواج داشته باشد، ازدواج كند؛ زيرا ازدواج سبب میشود كه از نواميس مردم چشم فرو بندد و دامان خويش را از آلودگی به بیعفتی حفظ كند و كسیكه توانايی بر ازدواج ندارد، روزه بگيرد پس روزه برای او نگهدار و حافظ است.
د: آراسته شدن به تقوا
روزهداری همراه با پرهیز محرمات و گناهان است. استمرار روزهداری به انسان اراده و قدرت بر ترک گناه را میدهد و انسان را به تقوا آراسته میکند. {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}؛[4] ای كسانی كه ايمان آوردهايد! روزه بر شما واجب شد، همچنانكه بر كسانیكه قبل از شما بودند واجب شده بود، شايد پرهيزكار شويد و تقوا پيشه كنيد. البته تقوا درجاتی دارد؛ بههمین جهت هر کس به مقداری که همّت دارد از درجات تقوا بهرهمند میشود.
ه: ایمنی از آتش
روزهداری حقیقی، خودبهخود ترک گناهان را به دنبال دارد. ترک گناه هم امان از عذاب الهی را به ارمغان میآورد. در روایتی از پیامبر(صلی الله علیه و آله) داریم: «الصَّومُ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ»[5] روزه سپرى است در برابر آتش دوزخ. امیرالمؤمنین(علیه السلام) در خصوص روزه ماه رمضان فرموده است: «وَ صَومُ شَهرِ رَمَضان فَإِنَّهُ جُنَّةٌ مِنَ العِقابِ»؛[6] و روزه ماه رمضان سپر است از عقاب الهى.
و: بهرهمندی از دعای ملائکه
فرشتگان الهی برای روزهدار دعا میکنند. چقدر خوشحال میشویم انسان بزرگی برای ما دعا کند؛ چون احتمال اینکه دعای او در حق ما مستجاب شود زیاد است، بهویژه اگر خداوند به آنها دستور دعا داده باشد.
«إِنَّ اللَّهَ(عزوجل) مَلَائِكَتَهُ بِالدُّعَاءِ لِلصَّائِمِينَ وَ قَالَ أَخْبَرَنِي جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) عَنْ رَبِّهِ أَنَّهُ قَالَ مَا أَمَرْتُ مَلَائِكَتِي بِالدُّعَاءِ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِي إِلَّا اسْتَجَبْتُ لَهُمْ فِيهِ»؛[7] خداوند تعالی فرشتگانی را برای دعا برای روزهداران موکّل کرده است. و گفت: جبرئیل از پروردگارش به من خبر داد که او گفت: من فرشتگانم را به دعا بر احدی از خلقم امر نکردم، مگر اینکه دعای فرشتگان در حق او را استجابت کردم.
ز: استجابت دعا
لطف دیگر خداوند در حق روزهداران این است که دعای خودش هم به مرحله اجابت میرسد. «دَعوَةُ الصّائِمِ تُستَجابُ عِندَ إِفطَارِهِ»؛[8] دعای روزهدار در هنگام افطار به اجابت میرسد. پس لازم است که وقت افطار این لحظه مبارک را از دست ندهیم و دعایی گرچه مختصر داشته باشیم.
ح: تحکیم اخلاص
در عبادات باید نیت خدایی داشت و نمیتوان غیر خدا را شریک کرد. روزه هم که جزو عبادات است باید مراقبت کرد تا در آن اخلاص حفظ شود. روزه بهجهت اینکه در آن پرهیز است و کسی در ظاهر متوجه روزهداشتن آدمی نمیشود؛ بنابراین ممکن است در معرض امتحان قرار بگیریم و بخواهیم به دیگران بفهمانیم که روزهدار هستیم، مخصوصاً در ایام غیر ماه رمضان که روزه آن مستحب است.
شاید به این علت باشد که در روایات، روزهداری را مایه امتحان ذکر کردند «وَ الصِّيَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْق»[9] خداوند روزه را براى آزمایش اخلاص مردم واجب گفته است. وقتی انسان درگیر این امتحان شود و در صدد حفظ اخلاص برآید، به مرور اخلاص در وجود او تثبیت میشود. «ففَرَضَ … الصِّیامَ تَثبْیتاً لِلْاخْلاصِ»،[10]
خداوند روزه را به سبب تثبيت اخلاص، واجب گفته است. البته اخلاص هم درجاتی دارد که هر فرد به تناسب نیتی که دارد میتواند با تمرین، خود را به درجه بالاتر و در نهایت به قرب و رضای الهی که هیچ شائبه غیرخدایی نداشته باشد برساند.
هر کرا اندر عمل اخلاص نیست
در جهان از بندگان خاص نیست
هر که کارش از برای حق بود
کار او پیوسته با رونق بود[11]
ط: لقای پروردگار
با روزه گرفتن خوی حیوانیِ انسان ضعیف میشود و انسان خوی عالم بالا را میگیرد هر چه روزه همراه با نیت خالصتر باشد، انسان ملکوتیتر میشود و قرب او به خداوند بیشتر خواهد شد. در روایت داریم: «الصَّومُ لِی وَ أَنَا أَجزِی بِهِ»؛[12] روزه مال من است و من خودم به او جزا میدهم؛ یعنی روزهدار را خودم جزا میدهم. لازمه آن لقای با پروردگار است؛ چون خودش قرار است پاداش دهد.
برخی هم به صورت مجهول؛ یعنی «أُجزی به» خواندهاند؛[13] یعنی پاداش روزه خودم هستم؛ چون در روزه حقیقی ترک غیرخدا و ترک نفس است و تمام توجه او به خداست؛ بههمین جهت پاداش او هم خود خداست. خلاصه، بنده باید از خداوند بخواهد تا توفیق روزهداری حقیقی را پیدا کند تا از آثار مهم آن، که لقای پروردگار و توحید حقیقی است، بهرهمند شود.
برگرفته از کتاب نفحات رحمانی
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی (دام ظلّه)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. ابوالقاسم پاينده، نهج الفصاحة، ص 547.
[2]. کلینی، کافی، ج ۴، ص ۶۲.
[3]. شیخ مفید، مقنعه، ص 497.
[4]. بقره (2)، آیه 183.
[5]. احمد بن محمد بن خالد برقی، محاسن، ج1، ص 287.
[6]. نهج البلاغه، خطبه 110.
[7]. کلینی، کافی، ج 4، ص 64.
[8]. شیخ مفید، مقنعه، ص 320.
[9]. نهج البلاغه، ص512.
[10]. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج1، ص248.
[11]. عطار نیشابوری، پندنامه و بیسرنامه، بخش هفتم.
[12]. کلینی، کافی، ج 4، ص 3.
[13]. ملا محمد تقی مجلسی، روضة المتقين فی شرح من لا يحضرهالفقيه، ج3، ص 226.
