اهمیت نماز های نافله یومیه در سیر و سلوک

اهمیت نماز های نافله یومیه در سیر و سلوک

نمازهای نافله در آیات قرآن بیان شده است: (اَلَّذینَ هُم عَلی صَلاتِهِم داَئِمُونَ)؛^[1] آن‌ها كه نمازها را پيوسته به‌جا مى‏آورند. «عن الفضيل قال: سألت أبا جعفر(علیه السلام) عن قول اللّه(عز و جل)‏ (اَلَّذینَ هُم عَلی صَلاتِهِم يُحَافِظوُنَ‏)؛^[2] قال هي الفريضة قلت‏ (اَلَّذینَ هُم عَلی صَلاتِهِم دَائِموُنَ‏)؛^[3] قال هي النافلة»؛^[4] راوی گوید: از امام باقر(علیه السلام) درباره آیه «کسانی که بر نمازشان محافظت می‌کنند» پرسیدم: فرمود: منظور نماز واجب است. از آیه «آن‌ها که نمازها را پیوسته به‌جا می‌آورند» پرسیدم: فرمود: منظور نماز نافله است.

نافله مغرب و صبح در آیات آمده است. (وَ مِنَ الَّیلِ فَسَبِّحهُ وَ أَدبَارَ السُّجُودِ)؛^[5] و در بخشى از شب او را تسبيح كن، و بعد از سجده‏ها! (وَمِنَ الَّیلِ فَسَبِّحهُ وَ إِدبَارَ النُّجُومِ)؛^[6] (همچنين) به هنگام شب او را تسبيح كن و به هنگام پشت كردن ستارگان (و طلوع صبح). «عن الرضا(علیه السلام) قال: أدبار السجود أربع ركعات بعد المغرب و إدبار النجوم ركعتين قبل صلاة الصبح»؛^[7] امام رضا(علیه السلام) فرمود: ادبار سجود چهار رکعت بعد از نماز مغرب و ادبار نجوم دو رکعت قبل از نماز صبح است.

نمازهای نافله باعث تقرب می‌شود: «عن أبي الحسن(علیه السلام) قال: صلاة النوافل قربان كل مؤمن»؛^[8] امام کاظم(علیه السلام) فرمود: نماز نافله باعث تقرب هر مؤمن است.

با نماز نافله زبان، گوش و چشم انسان خدایی می‌شود. «عن أبي جعفر(علیه السلام) في حديث إن اللّه؟ج؟ قال: ما يتقرب إلي عبد من عبادي بشي‏ء أحب إلي مما افترضت عليه و إنه ليتقرب إلي بالنافلة حتى أحبه فإذا أحببته‏كنت سمعه الذي يسمع به و بصره الذي يبصر به و لسانه الذي ينطق به و يده التي يبطش بها إن دعاني أجبته و إن سألني أعطيته»؛^[9]

امام باقر(علیه السلام) در حدیثی فرمود خداوند(عز و جل) می‌فرماید: بنده من به چیزی همانند آن‌چه بر او واجب کردم به من نزدیک نمی‌شود و بنده من به وسیله نوافل به من تقرب می‌جوید تا او را دوست بدارم؛ پس زمانی که او را دوست بدارم گوش او می‌شوم که با آن می‌شنود و چشم او می‌شوم که با آن می‌بیند و زبان او می‌شوم که با آن حرف می‌زند و دست او می‌شوم که با آن کار می‌کند اگر من را بخواند جوابش را می‌دهم و اگر از من درخواست کند به او عطا می‌کنم.

نماز نافله تکمیل کننده نماز واجب است. «عن أبي جعفر(علیه السلام) قال: إن العبد ليرفع له من صلاته نصفها أو ثلثها أو ربعها أو خمسها فما يرفع له إلا ما أقبل عليه منها بقلبه و إنما أمرنا بالنافلة ليتم لهم بها ما نقصوا من الفريضة»؛^[10] امام باقر(علیه السلام) فرمود: نصف، یک سوم، یک چهارم یا یک پنجم نماز بنده بالا می‌رود. آن مقدار از نماز که حضور قلب داشته باشد بالا می‌رود و ما امر به نافله کردیم تا به وسیله نافله نواقص نماز واجب جبران گردد.

نافله شب و نافله ظهر از سفارشات پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به امام علی(علیه السلام) است.«عن أبي عبد اللّه(علیه السلام) قال: قال النبي(صلی الله علیه و آله و سلم) لعلي(علیه السلام) أوصيك في نفسك بخصال فاحفظها ثم قال اللهم أعنه إلى أن قال و عليك بصلاة الليل و عليك بصلاة الليل و عليك بصلاة الليل‏ و عليك بصلاة الزوال و عليك بصلاة الزوال و عليك بصلاة الزوال»؛^[11]

امام صادق(علیه السلام) فرمود: پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) وصیت‌هایی به علی(علیه السلام) فرمودند و بر محافظت بر آن وصایا تأکید کردند سپس فرمودند خدایا او را کمک کن … سه مرتبه فرمودند: بر تو باد به نافله شب و سه مرتبه فرمودند: بر تو باد به نافله ظهر.

هر گنج سعادت كه خدا داد بحافظ

از یمن دعای شب و ورد سحری بود[12]

 

قضای نافله

نوافل آن‌قدر اهمیت دارد که اگر موفق به ادای نوافل نشد قضای آن را به‌جا آورد. «قال رسول اللّه(صلی الله علیه و آله و سلم)‏ إن اللّه ليباهي ملائكته بالعبد يقضي صلاة الليل بالنهار فيقول يا ملائكتي انظروا إلى عبدي يقضي ما لم أفترضه عليه أشهدكم أني قد غفرت له»؛^[13] پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: خداوند به سبب بنده‌ای که نماز شب را قضا می‌کند بر ملائکه مباهات می‌کند می‌فرماید: ای ملائکه من به بنده‌ام نگاه کنید آن‌چه بر او واجب نکردم قضای آن را به‌جا می‌آورد، شاهد باشید او را بخشیدم.

در بیان امام سجاد(علیه السلام) مداومت بر عمل و قضای نماز شب آمده است. «عن أبي عبد اللّه(علیه السلام) قال: كان علي بن الحسين(علیه السلام) يقول إني لأحب أن أدوم على العمل و إن قَلّ قال قلنا نقضي صلاة الليل بالنهار في السفر قال نعم»؛^[14] امام صادق(علیه السلام) فرمود: امام سجاد(علیه السلام) همواره می‌فرمود: من مداومت بر عمل را دوست دارم اگر چه آن عمل اندک باشد. از امام سؤال شد در مسافرت قضای نماز شب را در روز به‌جا بیاورم فرمود:بله.

روش خواندن نوافل روزانه

نوافل یومیه ‎‏عبارت است از هشت رکعت برای نماز ظهر قبل از نماز ظهر. و هشت رکعت برای نماز‏‎ ‎‏عصر قبل از نماز عصر. و چهار رکعت برای نماز مغرب بعد از آن. و دو رکعت نشسته‏‎ ‎برای نماز عشا بعد از آن که یک رکعت محسوب می‌شود و نام آن وتیره است و وقت آن تا‏‎ ‎‏وقت صاحب آن (نماز عشا) می‌باشد.

و دو رکعت برای نماز صبح قبل از آن و وقت‏‎ ‎‏این دو رکعت از فجر اول (سپیدۀ کاذب) است و تا موقعی که به اندازه خواندن نماز صبح‏‎ ‎‏به طلوع خورشید مانده باشد ادامه دارد و جایز است با نماز شب قبل از طلوع فجر اول‏‎ ‎‏(سپیده کاذب) و لو در نصف شب خوانده شود و حتی بعید نیست که وقت نافله نماز صبح‏‎ ‎‏بعد از گذشتن مقدار وقت خواندن نماز شب از نیمه شب باشد، ولیکن احتیاط (مستحب)‏‎ ‎‏آن است که قبل از فجر اول خوانده نشود مگر آن که با نماز شب خوانده شود.

و یازده‏‎ ‎‏رکعت نافله شب است که هشت رکعت آن نماز شب سپس دو رکعت نماز شفع و بعد از‏‎ ‎‏آن یک رکعت نماز وتر است و نماز وتر با نماز شفع با فضیلت‌ترین قسمت نماز شب‏‎ ‎‏است و نافله نماز صبح از وتر و شفع، افضل است.

و اکتفای به نماز شفع و وتر بلکه در‏‎ ‎‏تنگی وقت به خصوص نماز وتر جایز است، ولی خواندن تنها نماز وتر در غیر تنگی وقت‏‎ ‎‏باید به قصد رجاء باشد. و وقت نافله شب از نصف شب تا سپیده صادق است و سحر‏‎ ‎‏افضل از بقیه است و سحر تمام ثلث آخر شب است و با فضیلت‌ترین قسمت آن، زمانی‏‎ ‎‏است که نزدیک به سپیده صادق باشد و افضل از آن، آن است که یازده رکعت بر تمام‏‎ ‎‏وقت نافله شب تقسیم شود، چنان‌که روش پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) ‏‏چنین بود؛

بنابراین تعداد نوافل‏‎ ‎‏-با یک رکعت شمردن وتیره- سی و چهار رکعت می‌شود که دو برابر عدد رکعات‏‎ ‎‏نمازهای یومیه است. و در مسافرتی که موجب قصر است، هشت رکعت نافله ظهر و‏‎ ‎‏هشت رکعت عصر ساقط می‌شود ولی بقیه نوافل باقی می‌ماند. و احتیاط (مستحب) آن‏‎ ‎‏است که وتیره به قصد رجاء خوانده شود.^[15]

نهی از ترک نوافل

فیض(رحمة الله علیه) از سی و چهار رکعت نمازهای نافله‌، چهار رکعت از نافله عصر و دو رکعت از نافله مغرب و دو رکعت نافله عشاء را استثنا می‌کند -مستحب است در رکعت اول وتیره‌، سوره واقعه قرائت بشود- در این سه مورد ایشان فرموده است: اگر عذر شرعی هم نداشته باشید می‌توانید در حال اختیار ترک کنید ولی نظر ما این است که نباید بین این‌ها و اصل نوافل فرق گذاشت؛ یعنی کل سی و چهار رکعت مورد نظر است.

 

برگرفته از کتاب توشه سالکان

تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

 

علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:

کتاب توشه سالکان

 

 

[1]. معارج (70)، آیه 23

[2]. همان، آیه 34.

[3]. معارج (70)، آیه 23.

.[4] شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، ج ‏4، ص 70.

[5]. ق (50)، آیه 40.

[6]. طور (52)، آیه 49.

.[7] شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، ج ‏4، ص 104.

 .[8]همان، ص 73.

.[9] همان، ص 72.

.[10] شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، ج‏ 4، ص 71.

.[11] همان، ص 91.

[12]. حافظ شیرازی، دیوان حافظ، ص 340.

[13]. همان، ص 77.

.[14] همان، ص 92.

[15]. امام خمینی، تحریر الوسیله، ج 1، ص 151.