لزوم پرهیز از شبهات در سیر و سلوک
شبهات بر دو نوع است: شبهات علم اجمالی و شبهات بدوی ابتدایی.
شبهات علم اجمالی
مثلاً دو ظرف آب یکی طاهر و یکی نجس است و علم اجمالی داریم که یکی از دو ظرف پاک است ولی مشخص نیست، اینجا علم اجمالی مثل علم تفصیلی میماند، شبهه قطعی است و بنا بر اجماع باید این شبهه را ترک کرد و از هر دو ظرف پرهیز شود.
شبهات ابتدایی
شبهاتی که به آن علم نداریم و احتمال میدهیم مثلاً آبی نجس باشد، فرشی غصبی باشد، خوراکی غیر مُخمّس باشد، غذایی که در مهمانی میخوریم آیا صاحب خانه خمس تمام اموالش را داده یا نه؟ این شبهه ها در ابتدا برای ما وارد میشود، و بیشتر شبههها اینگونه است.
در این موارد دو دیدگاه وجود دارد؛ نخست اینکه بهتر است از اینگونه موارد پرهیز کند؛ چون به ترک محرمات کمک میکند، همانطوری که نوافل به اتیان فرائض کمک میکند. انسان اگر اینگونه شبهه ها را مرتکب نشود بهتر است و به انسان قدرتی میدهد که در انجام فرائض و در ترک محرمات بیشتر توجه کند.
دوم اینکه عرفا میگویند: انسان در مسیر الی اللّه با یقین، تقوا و سوز و گدازی که در دل دارد همه شبهات را میسوزاند، وقتی انسان در راه خدا باشد و به توجهات معنوی و الهی متّکی باشد اینها مانع راهش نمیشود، یقین عارف اینها را از بین میبرد و دیگر به این جزئیات توجه ندارد. دیدگاه ما این است که اگر برایش زحمت نیست و شبهات او را به وسواس نمیاندازد، اجتناب کند خوب است.
راهکار محافظت از محرمات
ترک شبهات راهکاری است برای اینکه انسان خودش را از محرمات دور کند و ترک شبهه، مقدمهای برای ترک حرام باشد؛ برای اینکه در چاه نیفتد باید مقداری از اطراف لبه چاه دور شود. البته قبل از ورود به این مسائل، آشنایی و شناخت لازم است؛ یعنی انسان به شبهات وارد باشد و دست به هر شبههای نزند، همچنین باید به گناهان و محرمات علم داشته باشد.
ترک آداب و سنن
علمای اخلاق و عرفان گفتهاند: ترک آداب سبب میشود تا سنت نیز ترک شود. این کلام، مضمون بسیار عالی دارد، ولی از احادیث معصومین(علیهم السلام) نمیباشد. وقتی انسان آداب اخلاقی را رعایت نکند نوعی تجرّی و جرئت دادن نفس است که آهسته آهسته مستحبات و سنن الهی را تحقیرمیکند و به آنها توجه نمیکند.
اگر به سنتها توجه نکنیم و بگوییم: این عمل را ترک میکنم؛ چون سنت و مستحب است. ناگهان میبینی به فرائض هم استخفاف کردی و ممکن است واجبات را در آینده ترک کنی. فوت شدن سنتها موجب میشود که انسان بهتدریج جری شود و واجبات را از دست دهد؛ بنابراین باید مقدمه واجب را ملاحظه کنیم و به سبب ذیالمقدمه که خیلی اهمیت دارد مقدمات را رعایت کنیم تا گرفتار نشویم.
كردهاند اجتناب از شبهات
تا نيفتند، در بلاى حرام[1]
برگرفته از کتاب توشه سالکان
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. ملا محسن فيض كاشانى، ديوان فيض كاشانى، ج 1، ص 349.
