4 واسطه الهی برای درخواست حاجت از خداوند
سالک الی اللّه قبل از طرح درخواستهای خویش، شایسته است اموری را واسطه قرار دهد و با توجه به آن واسطه ها، درخواستهای خود را مطرح کند؛ لذا در مناجات خمس عشر میبینیم که امام سجّاد(علیه السلام) اموری را بر خواستههای خویش مقدم نموده است:
الف. سُبُحات وجه اللّه
نخستین واسطه، تابشهای جمال و زیباییهای ذات الهی است. این زمانی است که سالک الی اللّه این سُبحات وجه اللّه را درک کند؛ یعنی در وجودش از جانب خداوند متعال یک نظری، لطفی و تابشی ببیند؛ لذا اینگونه مناجات کردن بیشتر مربوط به اهل سیر و سلوک و آنهایی است که در حال پیشرَوی به سوی خداوند هستند.
ز پيش پرتو خورشيد سايه برخيزد
چنانک از بر نور و يقين شک و ظلمات
مجو ز كون ثباتى به پيش پرتو او
كه پشه را نتوان يافت پيش باد ثبات
دلا نقاب برافكن ز روى او و مترس
از آنک سوخته گردى در آتش سبحات
بنور روى تو كان نار و نور انوارست
به خاک كوى تو كان آتش است و آب حيات
ازين هلاک مينديش و باش مردانه
كه اين هلاک بود موجب خلاص و نجات[1]
ب. نورهای مقدس الهی
دومین واسطه، انوار قدسی خداوند(عزّ و جلّ)است. باید بندۀ سالک این نورهای روحانی و معنوی را در حالات گوناگون (نماز و غیر نماز) و در وجودش داشته باشد.
ج. عطوفت های رحمانی خداوند
در این عبارت از مناجات، سالک عرض میکند: خدایا! من عاطفهها و مهربانیهای رحمانی تو را دربارۀ خودم درک میکنم؛ لذا بهواسطۀ این عطوفتهای رحمانی، حاجات خود را از تو درخواست کرده و بهسوی تو تضرّع و زاری میکنم. سالک الی الله این عواطف را هم باید مثل سُبحات وجه و انوار مقدّس درک کند. ایننوع عطوفتها عام است و شامل همۀ موجودات اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان، حیوانات، انسانها، گیاهان و نباتات میشود.
د. لطف های خاصّ خداوند
واسطۀ آخر، لطفهای خاص خداوند است. در این عبارت میگوید: ریزهکاریها و الطاف خفیّه از جنس بِرّ و احسانت را دربارۀ خودم و زندگیام در ارتباط با دیگران از تو میبینم. آدمی باید بررسی کند و این الطاف خفیّه را که از گذشته تا زمان حال از جانب خداوند در حق او تحقّق یافته، مورد توجّه قرار دهد.
برخی اوقات قرار بوده اتّفاقات ناگواری برای آدمی رخ دهد، ولی دفع میشود؛ مثلاً در حال رانندگی باید تصادف میکرد و آسیب میدید، ولی تصادف نمیکند یا اگر هم تصادف کند صدمه نمیبیند. اینجا باید دست خدا را بیند – اگرچه باید در هر کار بزرگ و کوچکی دست خدا را دید – ولی الطاف خفیّه مهمتر است و باید توجّه ویژهای به آن داشت.
بعد از تمسّک به واسطهها، سه امر مهمی را از خداوند درخواست میکند: «الْقُرْبَى مِنْكَ وَ الزُّلْفَى لَدَيْكَ وَ التَّمَتُّعِ بِالنَّظَرِ إِلَيْكَ». این سه امر، متوالی هم است؛ یعنی امر اوّل سبب تحقّقِ امرِ دوّم و امر دوّم سبب تحقّق امر سوّم است.
درد دل برديم و درمان يافتيم
نوش وصل از نيش هجران يافتيم
بندگى كرديم سلطان را بسى
سلطنت از قرب سلطان يافتيم
از بر ما مدتى دل رفته بود
در سر زلف پريشان يافتيم[2]
برگرفته از کتاب نجوای سالکان شرح مناجات خمس عشر امام سجاد (علیه السلام)
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی(دامظله)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. ديوان كامل شمس مغربى، غزل 23، ص 83.
[2]. ديوان كامل حضرت شاه نعمت اللّه ولى، ص 601.
