معالجه اخلاق مذموم با اخلاق پسندیده
در علم اخلاق ترک بر فعل مقدم است، ظرفی که میخواهید در آن عسل بریزید اول باید آنرا شستوشو دهید؛ لذا ابتدا تزکیه و تخلیه و در مرحله بعد از آن تحلیه و تجلیه لازم است. نفس باید از آلودگیها پاک شود تا کمکم به صفات برجسته متصف شود. اخلاق بر دو نوع است: اخلاق مذمومه و اخلاق ممدوحه.
شخصی که میخواهد متخلق به اخلاق محموده شود باید ابتدا اخلاق مذمومه را در نفسش از بین ببرد. در کتاب جامعالسعادات و معراجالسعادة راهکارهای مفصل برای کسب فضائل و دفع رذائل بیان شده است.
صفات رذیله را با ریاضت از بین ببرد
اولاً: ریاضت باید مشروع باشد؛ از قبیل سحرخیزی، کمخوری، کمگویی، کمخوابی، روزه گرفتن و انفاق کردن. اساتید منحرف گاهی اوقات در عرفانهای کاذب، دستورهایی میدهند که با شرع مقدس مطابقت ندارد. ثانیاً: نفس میخواهد در تنبلی، راحتی، پرخوری و امور اهل دنیا باشد، ولی سالک میخواهد با خویشتنداری و ریاضت همه اینها را از خودش دور کند و آنچه را نفس نمیخواهد انجام دهد.
چون رياضت نيافت وحشى ماند
هركه ديدش ز پيش خويش براند
بىرياضت نيافت كس مقصود
تا نسوزى ترا چه بيد و چه عود
فرخ آن كو همه طعام و شراب
از مسبب ستد نه از اسباب
رو رياضت كش ارت بايد باز
ورنه راه جحيم را مىساز
ديگران غافلند تو هش دار
و اندرين ره زبانت خامش دار[1]
هر چیزی را با ضدش میتواند معالجه کند
سالک باید جدول اعمالی داشته باشد و صفات بدی که دارد با صفات خوب عوض کند و با روش ریاضت و مضادت اینها را معالجه کند. بخل را با سخاوت عوض کند؛ میخواهد به فقیری کمک کند نفس میگوید پول را به فقیر مستحق نده و از طرف دیگر میخواهد با بخل، مبارزه و مجاهدت کند. برای اینکه حالت سخاوت ایجاد شود باید ضد آنرا انجام دهد و ضد بخل، انفاق است؛ لذا با اینکه نفس رضایت نمیدهد، اما پول را به فقیر میدهد.
سالک باید تکبر را با تواضع عوض کند؛ نفس میگوید وارد مجلس شدی برو جای برتر و بالاتر بنشین، ضدش این است که به خواسته نفس عمل نکند و در پایین مجلس بنشیند.
حسد را با خیرخواهی عوض کند؛ بهجای اینکه با کسی رقابت و حسادت کند برای او هدیه ببرد و حسادت را با خیرخواهی و بذل مال برطرف کند. بدخُلقی را با حسنخلق، عجله و اضطراب را با صبر درمان کند.
اگر حسن خلق ندارد آن را ایجاد کند، اگر سخاوت ندارد با راهکارهایی که بیان شده در خودش ایجاد کند. آنقدر باید ادامه دهد تا صفات خوب، ملکه و ثابت شود. ممکن است افرادی پول نداشته باشند، این شخص فقیر است و هیچ مالی در دستش نیست که بخل یا سخاوت داشته باشد؛ لذا باید سراغ صفات دیگر برود.
علمای اخلاق میگویند: هر صفتی را باید از ریشه معالجه کرد، این شخص درست است الان پول ندارد، ولی ممکن است وقتی پولدار شد بخل بورزد؛ لذا باید سراغ ریشههای رذائل که در نفس است رفته و آنها را از ریشه پاک کند و گرنه بخواهد مورد به مورد و یکییکی اینها را برطرف کند وقت بیشتری میبرد و خیلی طول میکشد.
اگر از ریشه، خودمان را تزکیه، تصفیه، تحلیه و تجلیه کنیم و نفس را از آلودگی بیرون بیاوریم سایر موارد برای ما آسان میشود.
برگرفته از کتاب توشه سالکان
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. ابو المجد مجدود بن آدم سنايى، حديقة الحقيقة و شريعة الطريقة، ص 160.
یک پاسخ
عالی هست خدا خیرتان بدهد