شرح دعای روز هجدهم ماه مبارک رمضان
«اَللّـٰهُمَّ نَبِّهْنى فیهِ لِبَرَکٰاتِ اَسْحٰارِهِ ونَوِّرْ فیهِ قَلْبى بِضِیٰآءِ اَنْوٰارِهِ وَخُذْ بِکُلِّ اَعْضٰآئى اِلَى اتِّبٰاعِ اٰثٰارِهِ، بِنُورِکَ یٰا مُنَوِّرَ قُلـُوبِ الْعٰارِفینَ»؛ خدایا! در این ماه مرا به برکت سحرهاى آن آگاه کن! و دلم را با روشنایى انوار آن نورانى گردان! و تمام اعضاء و جوارحم را به پیروى از آثار آن سوق ده! به نورانیت خود اى روشنایى بخش دلهاى عارفان!
برکات سحرهای ماه رمضان
«اَللّـٰهُمَّ نَبِّهْنى فیهِ لِبَرَکٰاتِ اَسْحٰارِهِ»؛ خدایا! در این ماه مرا به برکت سحرهاى آن آگاه کن! ماه مبارک رمضان، ماه پر خیر و برکتی است که روزهایش بهترین روزها و شبهایش بهترین شبها و سحرهایش بهترین سحرها و بلکه بهترین اوقات، در شبوروز این ماه است. سحر وقت کسب فیض است. برکات و رحمتهای الهی در این وقت بین بندگان تقسیم میشود. سحر وقت خلوت کردن با محبوب و نوشیدن شرابهای معنوی است.
اوقاتِ خوش آن بود که با دوست به سر رفت
باقی همه بیحاصلی و بیخبری بود
خوش بود لبِ آب و گل و سبزه و نسرین
افسوس که آن گنجِ روان رهگذری بود
هر گنجِ سعادت که خدا داد به حافظ
از یُمنِ دعایِ شب و وِردِ سَحَری بود[1]
از سحرهای این ماه باید استفاده کرد. فقط به فکر سحری خوردن و پرخوری کردن نباید بود. باید روح را با انوار و فیوضاتی که در سحرهای این ماه مبارک از منبع فیض صادر میشود، سیراب نمود. در سحرهای ماه رمضان، نماز شب، دعای ابوحمزه ثمالی و دعای معروف سحر خوانده شود. این ادعیه با مضامین بلندشان روح را به پرواز درمیآورند. در همین دعای سحر از اولش که میگوید: «أَللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ مِنْ بَهائِكَ بِأَبْهاهُ»[2] تا آخرش یک کلمه از غیر خدا نمیبینی.
بعضی دعاها سراغ حاجات دنیوی از قبیل رزقوروزی و امثال آن رفته؛ اما در این دعا غیر از خدا، اوصاف و اسمای او چیز دیگری نمیخوانیم. در دعای سحر از بها و جمالش برای خودت میخواهی. همینطور تا آخر دعا بخوان، غرق در خدا میشوی. یکی از برکات ماه رمضان، همین دعای سحر است.
یکی دیگر نمازهایی است که این شبها دارد؛ دو رکعت نماز دارد که باید هر شب بخوانیم و در مفاتیح ذکر شده است. چنانچه مراقبات و مستحبات ماه رمضان را رعایت نکنیم، باز چنین فیوضاتی نصیب ما میشود؟ باید یک سال بگذرد تا دوباره چنین ماه پر برکتی داشته باشیم.
این ماه، زمان بیداری از خواب غفلت است. نباید با مرگ و اجل اجباری از خواب بیدار شویم. امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرموده است: «اَلنّاسُ نيامٌ فَاِذا ماتُوا انْتَبَهوا»،[3] مردم در خوابند، چون بميرند بيدار مى شوند. در سحرها از خدا بخواهیم که به ما آگاهی داده و قلب ما را زنده کند. «اللّٰهُمَّ نَبِّهْنِى»؛ خداوندا! مرا آگاه کن.
از خدا بخواهیم سحرهای تمام سال را بیدار شویم. وقت سحر نیمساعت نیست؛ بلکه یک سوم از شب را سحر میگویند؛ از این رو استاد کل ملاحسینقلی همدانی(رحمةالله) گفته است: در وقتهایی که شب دراز و روز کوتاه است، باید سه ساعت انسان بیدار باشد و تهجّد کند؛ ولی اگر تابستان باشد که شبهایش کوتاه است، یک ساعت و نیم بیدار باشد.
برخی از روزهداران سحری را هم وقت شام میخورند تا برای سحری خوردن برنخیزند. نماز صبحش قضا میشود و برایش مهم نیست. میگوید حوصله ندارم سحر برخیزم، توفیقات و برکات سحر را از خودش دریغ میکند.
نورانیت قلب با انوار ماه رمضان
«وَنَوِّرْ فیهِ قَلْبى بِضِیٰآءِ اَنْوٰارِهِ»؛ و دلم را با روشنایى انوار آن نورانى گردان! در این عبارت از خدا میخواهد قلبش از انوار شبوروز این ماه نورانی شود. اولیای خدا در ماه رمضان یک احساس دیگری دارند، اگرچه قرآن و دعا هم نخوانند. همین که احساس میکنند در این ماه مقدس و شهراللّه اکبر هستند، کلی نشاط گرفته و دل را پرنور میبینند.
تبعیت جوارحی آثار ماه رمضان
«وَخُذْ بِکُلِّ اَعْضٰآئى اِلَى اتِّبٰاعِ اٰثٰارِهِ»؛ و تمام اعضاء و جوارحم را به پیروى از آثار آن سوق ده! میگوید اگر این ماه اثر روحی و معنوی دارد نمیخواهم فقط در دلم باشد؛ بلکه میخواهم این آثار معنوی و روحانی در دست، پا، سر، چشم، گوش و همه اعضایم پخش شده و نورانی شوند. اهل نور همه وجودشان نور است. باطن، ظاهر، خواب، حرکت و همه امور آنها نور است.
در دعایی از پیامبر(صلی الله علیه و آله) هم است: «أَللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُوراً وَ فِي سَمْعِي وَ بَصَرِي نُوراً وَ فِي لَحْمِي وَ عِظَامِي نُوراً وَ فِي عُرُوقِي وَ مَقْعَدِي وَ مَقَامِي وَ مَدْخَلِي وَ مَخْرَجِي نُوراً وَ أَعْظِمْ لِي نُوراً يَا رَبِّ يَوْمَ أَلْقَاكَ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ».[4]
بار خدايا! در دلم روشنايى و در گوشم نور و در چشمم نور و در گوشتم نور و در استخوانهايم نور و در رگهايم و در نشيمنگاهم و جايگاهم و وارد شدن و بيرون آمدنم نور قرار ده و نور را برايم زياد و عظيم كن، اى پروردگار! در روزى كه تو را ملاقات كنم، تو بر همه چيز توانايى.
بنابراین باید انوار این ماه، ظاهر و باطن ما را فرا گیرد و آثار آن در ظاهر و باطن ظهور پیدا کند. آنوقت حرکات ظاهری ما طاعت است و باطن ما مزیّن به حبّ خدا و قلب ما مملوّ از معرفت الهی میشود.
در دعایی از امیرالمؤمنین(علیه السلام) آمده: «أَللّهمّ نوّر ظاهرى بطاعتك و باطنى بمحبّتك و قلبى بمعرفتك و روحى بمشاهدتك و سرّى باستقلال اتّصال حضرتك يا ذا الجلال و الاكرام»[5] خداوندا ظاهرم را به طاعتت و باطنم را به محبّتت و قلبم را به شناختت و روحم را به دیدارت و سویدایم را به پیوستگى تامّ به حضرتت نوربخش! اى صاحب جلال و جمال!
آثار معرفت لازم است روی همه اعضای ما پیدا شود؛ یعنی چشم، گوش، دست، پا و همه اعضای ما کنترل شود. شما از این یک ماه باید به اندازه یک سال ذخیره معنوی، روحی و نور جمع کنی؛ مثل حضرت موسی(علیه السلام) وقتی به کوه طور رفت کلیم اللّه[6] شد. ما هم سیروز در ماه رمضان باید آنقدر از آثار و انوارش در خودمان ذخیره کنیم تا به اندازه یک سال برای ما کفاف کند؛ مثل این روستاییها که کشاورزی و دامپروری دارند و مواد غذایی یک سال را ذخیره میکنند.
نقش اسم مبارک «یا منوّر»
«بِنُورِکَ یٰا مُنَوِّرَ قُلـُوبِ الْعٰارِفینَ»؛ به نورانیّتت اى روشنایى بخش دلهاى عارفان!
هر چه می بینی همه نور خداست
تا نه پنداری که او از ما جداست
دیدهٔ دل باز کن تا بنگری
روی جانانی که نور چشم ماست
جز صفات ذات او موجود نیست
ور تو گویی هست آن عین خطاست
ما و او موجیم و دریا از یقین
کثرت و وحدت نظر کن از کجاست
آشکارا و نهان دیدم عیان
صورت و معنی و جان و دل خداست[7]
خداوند نور مطلق است و نور، یکی از اسمای الهی است. «يا نُورَ النُّورِ، يا مُنَوِّرَ النُّورِ، يا خالِقَ النُّورِ، يا مُدَبِّرَ النّورِ، يا مُقَدِّرَ النُّورِ، يا نُورَ كُلِّ نُورٍ، يا نُورا قَبلَ كُلِّ نُورٍ، يا نُورا بَعدَ كُلِّ نُورٍ، يا نُورا فَوقَ كُلِّ نُورٍ، يا نُورا لَيسَ كمِثلِهِ نُورٌ»؛[8] اى نورِ نور، اى روشنايى بخش نور، اى آفريدگار نور، اى تدبيركننده نور، اى تقديركننده نور، اى نورِ هر نور، اى نورِ پيش از هر نور، اى نورِ پس از هر نور، اى نورِ برتر از هر نور، اى نورى كه مانندش نورى نيست!
علاوه بر اینکه خودش نور است، هر کس که نوری دارد از او گرفته است؛ چون او خالق نور است «بِسْمِ اللّٰهِ الَّذِى خَلَقَ النُّورَ مِنَ النُّورِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى خَلَقَ النُّورَ مِنَ النُّورِ»؛[9] به نام خدایی که نور را از نور آفرید و سپاس خدایی را که نور را از نور آفرید؛
بنابراین هر کس میخواهد نورانی شود و مظهر اسم الهی گردد باید به منبع نور نزدیک شود تا وجود او را نور فرا گیرد. عارف غرق این نور حقیقی است و اگرچه به کنه آن نمیرسد؛ اما میتواند قلب و جان خود را با نور الهی روشن کند. بهترین زمان برای نورانی شدن، ماه رمضان و شبهای قدر است. باید در شب قدر از نور حقیقی، نورانیت بخواهیم تا از ظلمتها خارج شویم و به عالم نور وارد شویم آن هم در سایه ولایتپذیری خدا و اولیای او. اگر از استاد طریقت تبعیت کنی به نور حقیقی میرسی.
{اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}؛[10] خداوند، ولى و سرپرست كسانى است كه ايمان آوردهاند؛ آنها را از ظلمتها، بهسوى نور بيرون مىبرد؛ (اما) كسانى كه كافر شدند، اولياى آنها طاغوتها هستند كه آنها را از نور، به سوى ظلمتها بيرون مىبرند؛ آنها اهل آتشند و هميشه در آن خواهند ماند.
برگرفته از کتاب نفحات رحمانی
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی (دام ظلّه)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. دیوان حافظ، غزل 340.
[2]. سید بن طاووس، إقبال الأعمال، ج1، ص95.
[3]. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 4، ص 43.
[4]. سید بن طاووس، إقبال الأعمال، ج1، ص 338.
[5]. سید حیدر، أنوار الحقیقة و أطوار الطریقة و أسرار الشریعة، ص 435.
[6]. {وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكلِيما}؛ و خداوند با موسى سخن گفت. نساء (4)، آِیه 164.
[7] . شاه نعمت الله ولی، غزلیات، غزل 191.
[8]. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج94، ص390.
[9]. مفاتیح الجنان، دعای نور حضرت فاطمه(سلام الله علیها)
[10]. بقره (2)، آیه 257.
