رفیقان این راه علما، صالحان و عابدان سالک هستند. این علما نباید مخالف با راه سیر و سلوک باشند، باید مسیر و راه را قبول داشته باشند تا بتوانند اشخاص مبتدی را کمک دهند.
لزوم رفیق سلوکی
چرا برای سالک رفیق لازم است؟ از آن جهت که هر شخصی از عیوب خود غافل است اما عیب دیگران را بیشتر میبیند لذا رفیق لازم است تا عیب انسان را به او گوشزد کند.
عیب بزرگ در علم اخلاق و عرفان این است که انسان عیوب دیگران را متوجه شود اما عیب خود را متوجه نشود البته علمای اخلاق گفتهاند: در اول راه اینطور است ولی وقتی وارد تهذیب و تزکیه نفس شد بهکلی صحنه عوض میشود و بهجای اینکه به دیگران بپردازد به خود میپردازد.
چنین شخصی برای اصلاح خود وقت میگذارد و به امور دقیق خود پیمیبرد، وقتی اهل مراقبه و محاسبه شد و در مسیر افتاد بهقدری در امور شخصی و نفسانی خود دقیق میشود که حتی عیوب ریزِ ضد اخلاص را متوجه میشود و در صدد اصلاح آنها برمیآید.
«روی عن أبي عبد اللّه(علیه السلام) قال: أحب إخواني إلیّ من أهدى إلي عيوبي»؛[1] امام صادق(علیه السلام) فرمود: بهترین برادرانم کسی است که عیبهایم را به من بگوید. اگر چند نفر با هم رفیق شوند، با هم سلوک کنند و قرار بگذارند که یکدیگر را از عیوب و آفات با خبر سازند راه برایشان زودتر طی میشود مثل دروس حوزه که طلبهها باهم مباحثه میکنند. «الدرس حرف و التکرار الف»؛[2] درس یک بار و تکرار هزار بار.
همانطور که در علوم حوزوی نیاز به مباحثه و مذاکره است در اصلاح اخلاق و تزکیه نفس هم نیاز به مذاکره است. انسان در این مسیر دوستانی داشته باشد که همدیگر را کمک دهند.
دريغ و درد كه تا اين زمان ندانستم
كه كيمياى سعادت رفيق بود رفيق[3]
تأثیر مجالست
برخی از شیاطین جن و انس، دزد هستند و حال معنوی شما را سرقت میکنند؛ لذا گفتهاند: «المجالسة مؤثره»؛[4] همنشینی با افراد مؤثر است. نفس از عادات و اخلاق دیگران سرقت میکند. وقتی با یکی دوست میشوید باید ببینی دوست تو چهکاره است. خیلی باید هوشیار باشیم که خدایی ناکرده گرفتار دزدها و شیاطین نشویم.
جهد كن در گرد نادانان مگرد
تا نكردى غير اين درياى برد
گرد نادانان غافل گشته است
آنكه گشته او بسى سرگشته است
گرد دانا گير و شو همراه او
تا رسى در منزل آن شاه تو[5]
کسی که رفیق و کمکی ندارد شیاطین انسی و جنی بیشتر میتوانند در او نفوذ کنند و او را از راه بیراهه کنند، اما اگر جماعت مؤمنی با هم قرار گذاشته باشند که همدیگر را در مسیر سیر و سلوک کمک دهند وسوسههای شیطان و مخالفان نمیتواند بر روی چنین اشخاصی نفوذ داشته باشند؛ چنانکه امام علی(علیه السلام) میفرماید: «إِيَّاكُمْ وَ الْفُرْقَةَ، فَإِنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاسِ لِلشَّيْطَانِ كَمَا أَنَّ الشَّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْبِ»؛[6] از تفرقه بپرهیزید انسانِ تنها برای شیطان است همانطوری که گوسفند تنها برای گرگ است.
انسان باید در این راه با جماعت پیش برود چون در تنهایی ممکن است در معرض خطورات، نفسانیات و وسوسههایی قرار گیرد. آنهایی که استاد و رفیق ندارند گمراه و منحرف میشوند. افرادی که ادعای امام زمانی و عرفانهای کاذب میکنند زمانی که حالات آنها را مشاهده میکنیم میبینیم از همان اول مستبد به رأی خویش بودهاند و هرچیزی که بهنظر خودشان میآمده با دیکتاتوری عمل میکردند و در تنهایی و انفراد به انحراف مبتلا شدهاند.
اگر دو نفر با هم باشند و عیب یکدیگر را بگویند اگر شخص متوجه نباشد رفیقش به او تذکر میدهد چهکار کند و چهکار نکند و راه را به او نشان میدهد و زودتر مطلع میشود و خود را اصلاح میکند، ولی اگر رفیق نداشته باشد تا متوجه عیب خود شود زمان میبرد و راه برای او دورتر میشود.
برگرفته از کتاب توشه سالکان
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. کلینی، كافی، ج 2، ص 639.
[2]. دهخدا، امثال و حکم، ج 1، ص 243.
[3]. حافظ شیرازی، ديوان حافظ، ص 395.
[4]. همان، ص 271.
[5]. فريد الدين عطار نيشابورى، لسان الغيب، ص 165.
[6]. همان.
