خلقت فرشتگان
امام صادق (علیه السلام) در این تسبیح خداوند را تنزیه میکند، او که زمین و آسمانها را آفریده، همچنین فرشتگان را از طرف خود رسول و قاصد قرار داده است؛ یعنی ملائکة اللّه، مأمورانی هستند که از طرف خداوند ماموریتهایی را انجام میدهند؛ لذا باید این افعال الهی را دائماً یادآور شوی تا در بندگی مخلصانه قرار بگیری.
فرشتگان آمار و تعدادشان از دست بشر بیرون است. مرحوم کلینی از امامباقر (علیه السلام) روایتی نقل کرده است که «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ نَهَراً يَغْتَمِسُ فِيهِ جَبْرَئِيلُ كُلَّ غَدَاةٍ، ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْهُ فَيَنْتَفِضُ، فَيَخْلُقُ اللَّهُ (عز و جل) مِنْ كُلِّ قَطْرَةٍ تَقْطُرُ مِنْهُ مَلَكاً»؛ همانا نهری در بهشت است که جبرئیل هر صبح در آن فرو میرود و سپس از آن بیرون آمده و خود را میتکاند. خداوند (عز و جل) از هر قطرهای که از او میچکد فرشتهای را میآفریند.
نقل شده جبرئیل ششصد بال دارد از هر بال چه مقدار، قطره تکانده میشود و این کار هر روز جبرئیل است.فرشتگاندارای بالهای متفاوتی هستند؛ بعضی از آنها دو بال دارند بعضی از فرشتگان سه بال و بخشی از آنها چهار بال و بیشتر دارند؛ لذا تعداد و آمار ملائکه و بالهای آنها را فقط ذات مقدس او میداند. خلقت فرشتگان بسیار عجیب است و این آفرینش، قدرت بیانتهای خداوند را ثابت میکند.
علی بن ابراهیم قمی از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است: «خَلَقَ اللَّهُ الْمَلَائِكَةَ مُخْتَلِفَةً، وَ قَدْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ (صل الله علیه و آله و سلم) جَبْرَئِيلَ وَ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ، عَلَى سَاقِهِ الدُّرُّ مِثْلُ الْقَطْرِ عَلَى الْبَقْلِ، وَ قَدْ مَلَأَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ قَالَ: إِذَا أَمَرَ اللَّهُ مِيكَائِيلَ بِالْهُبُوطِ إِلَى الدُّنْيَا صَارَتْ رِجْلُهُ الْيُمْنَى فِي السَّمَاءِ السَّابِعَةِ، وَ الْأُخْرَى فِي الْأَرْضِ السَّابِعَةِ، وَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً أَنْصَافُهُمْ مِنْ بَرْدٍ، وَ أَنْصَافُهُمْ مِنْ نَارٍ، يَقُولُونَ: يَا مُؤَلِّفاً بَيْنَ الْبَرْدِ وَ النَّارِ، ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلَى طَاعَتِک وَ قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَكاً بُعْدُ مَا بَيْنَ شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ إِلَى عَيْنَيْهِ مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ خَفَقَانِ الطَّيْرِوَ قَالَ: إِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَا يَأْكُلُونَ، وَ لَا يَشْرَبُونَ، وَ لَا يَنْكِحُونَ، وَ إِنَّمَا يَعِيشُونَ بِنَسِيمِ الْعَرْشِ، وَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً رُكَّعاً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً سُجَّداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ قَالَ: أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صل الله علیه و آله و سلم) : مَا مِنْ شَيْءٍ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ أَكْثَرُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ، وَ إِنَّهُ لَيَهْبِطُ فِي كُلِّ يَوْمٍ، أَوْ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ، فَيَأْتُونَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ، فَيَطُوفُونَ بِهِ، ثُمَّ يَأْتُونَ رَسُولَ اللَّهِ (صل الله علیه و آله و سلم) ثُمَّ يَأْتُونَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) فَيُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ، ثُمَّ يَأْتُونَ الْحُسَيْنَ (علیه السلام) ِفَيُقِيمُونَ عِنْدَهُ، فَإِذَا كَانَ عِنْدَ السَّحَرِ وُضِعَ لَهُمْ مِعْرَاجٌ إِلَى السَّمَاءِ، ثُمَّ لَا يَعُودُونَ أَبَداً»؛ خداوند، فرشتگان مختلفی خلق کرده است رسول خدا جبرئیل را دید درحالیکه ششصد بال داشت و بر ساق پایش، دُرّی بود چون قطره شبنمی که روی گیاهان میافتد. آن قدر بزرگ بود که بین آسمان و زمین را پر میکرد. و نیز فرمود: هرگاه خدای (عز و جل) به میکائیل دستور دهد به زمین هبوط کند، یک پایش روی زمین هفتم، و پای دیگرش روی آسمان هفتم قرار خواهد گرفت، و نیز خدای تعالی فرشتگانی دارد که نیمی از آنها از یخ و نیم دیگرشان از آتش است و ذکرشان این است که: ای خدایی که بین یخ و آتش الفت افکندی، دلهای ما را بر طاعت خود ثبات بده. و نیز فرمود: خدا دارای فرشتهای است که بین نرمه گوشش تا دیدگانش مسافتی است که اگر پرندهای بخواهد آن را طی کند، باید پانصد سال بال بزند و نیز فرمود: ملائکه آب و طعام نمیخورند و ازدواج ندارند و تنها با نسیم عرش زندهاند. و برای خدای (عز و جل) فرشتگانی است که تا روز قیامت یکسره در رکوعاند و برای او فرشتگانی دیگر است که تا روز قیامت یکسره در سجدهاند. آن گاه امام صادق (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) فرموده: هیچ موجودی از مخلوقات خدا نیست که عددش بیشتر از ملائکه باشد، همانا در هر روز و یا هر شب هفتاد هزار فرشته به زمین نازل میشوند؛ پس به سوی خانه کعبه رفته و پیرامون آن طواف میکنند. آنگاه نزد من و سپس نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) رفته، سلام میکنند. آنگاه نزد حسین (علیه السلام) میروند و شب را نزد او میمانند تا سحر شود؛ پس معراجی برای آنان نصب میکنند تا به آسمان عروج کنند و دیگر تا ابد به زمین باز نمیگردند.
زید بن وهب میگوید: از امیرالمؤمنین (علیه السلام) دربارۀ عظمت خداوند سؤال کردند: «فَقَامَ خَطِيباً فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مَلَائِكَةً لَوْ أَنَّ مَلَكاً مِنْهُمْ هَبَطَ إِلَى الْأَرْضِ مَا وَسِعَتْهُ لِعِظَمِ خَلْقِهِ وَ كَثْرَةِ أَجْنِحَتِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَوْ كُلِّفَتِ الْجِنُّ وَ الْإِنْسُ أَنْ يَصِفُوهُ مَا وَصَفُوهُ لِبُعْدِ مَا بَيْنَ مَفَاصِلِهِ وَ حُسْنِ تَرْكِيبِ صُورَتِهِ وَ كَيْفَ يُوصَفُ مِنْ مَلَائِكَتِهِ مَنْ سَبْعُمِائَةِ عَامٍ مَا بَيْنَ مَنْكِبَيْهِ وَ شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسُدُّ الْأُفُقَ بِجَنَاحٍ مِنْ أَجْنِحَتِهِ دُونَ عِظَمِ بَدَنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنِ السَّمَاوَاتُ إِلَى حُجْزَتِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ قَدَمُهُ عَلَى غَيْرِ قَرَارٍ فِي جَوِّ الْهَوَاءِ الْأَسْفَلِ وَ الْأَرَضُونَ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَوْ أُلْقِيَ فِي نُقْرَةِ إِبْهَامِهِ جَمِيعُ الْمِيَاهِ لَوَسِعَتْهَا وَ مِنْهُمْ مَنْ لَوْ أُلْقِيَتِ السُّفُنُ فِي دُمُوعِ عَيْنَيْهِ لَجَرَتْ دَهْرَ الدَّاهِرِينَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ»؛ پس آن حضرت ایستاد و خطبه خواند و حمد و ثنای الهی را به جا آورد. بعد از آن فرمود: خدای تبارک و تعالی دارای فرشتگانی است که اگر یکی از ایشان به سوی زمین فرود آید، زمین به جهت بزرگی خلقت و بسیاری بالهایش، گنجایش او را ندارد. و برخی از ایشان آن چنانند که اگر جنّ و انس را مکلّف به توصیف او کنند، به خاطر فاصلهی زیاد بین مفاصلش و زیبایی ترکیب صورتش نخواهند توانست. و چگونه از فرشتگانش وصف شود، کسی که ما بین دوشها و نرمه گوشهایش هفتصد سال راه هست و از جملۀ ایشان کسی است که افق آسمان را با یک بال از بالهایش با قطع نظر از بزرگی بدنش میبندد و پر میکند و از جملهی ایشان کسی است که آسمانها تا کمر اوست. و از جملهی ایشان کسی است که پایش بر چیزی قرار و آرام ندارد، بلکه در هوای زمینهای پائینتر ایستاده و عمق زمینها تا زانوهای اوست و از جملۀ ایشان کسی است که اگر همۀ آبها در گودی انگشت ابهامش ریخته شود، گنجایش آن را دارد. و از جملۀ ایشان کسی است که اگر کشتیها در اشکهای چشمهایش انداخته شوند، رودهای بسیار روان گردد؛ پس بزرگ است خدایی که بهترین آفرینندگان است؛ بنابراین زمین و آسمان مملو از فرشتگان با اشکال مختلف است.
از امام صادق؟ سوال شد: «هَلِ الْمَلَائِکَة أَکْثَرُ أَمْ بَنُو آدَمَ؟ فَقَالَ: وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَمَلَائِکَة اللَّهِ فِی السَّمَاوَاتِ أَکْثَرُ مِنْ عَدَدِ التُّرَابِ فِی الْأَرْضِ وَ مَا فِی السَّمَاءِ مَوْضِعُ قَدَمٍ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَکٌ یُسَبِّحُهُ وَ یُقَدِّسُهُ وَ لَا فِی الْأَرْضِ شَجَرٌ وَ لَا مَدَرٌ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَکٌ مُوَکَّلٌ بِهَا یَأْتِی اللَّهَ کُلَّ یَوْمٍ بِعَمَلِهَا، وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِهَا وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ یَتَقَرَّبُ کُلَّ یَوْمٍ إِلَی اللَّهِ بِوَلَایَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یَسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّینَا وَ یَلْعَنُ أَعْدَاءَنَا وَ یَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یُرْسِلَ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا»؛ آیا فرشتگان بیشتراند یا فرزندان آدم؟ فرمود: سوگند به خدایی که جانم در دست او میباشد فرشتگان آسمانها از عدد خاکهای زمین هم بیشتر هستند در آسمان بهاندازۀ پای آدمی هم جایی نیست که در آن فرشتهای نباشد و آن فرشتگان پیوسته به ذکر و تسبیح و تقدیس مشغول هستند. در زمین هم درختی و گیاهی نیست مگر اینکه در کنار آن فرشتهای هست که بر آن موکّل میباشد و هر روزی وظایف و اعمال آنها را میآورد و خداوند به حال آنها آگاه است هرکدام از آن فرشتگان هر روز به ولایت ما خود را به خداوند نزدیک میکنند و برای دوستان ما استغفار مینمایند و دشمنان ما را مورد لعن و نفرین قرار میدهند و از خداوند میخواهند که بر آنها عذاب نازل کند.
برگرفته از کتاب تسبیح کائنات شرح « تسبیحات عشر ماه مبارک رمضان »
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
1 . کلینی، کافی، ج 8، ص 272.
2 . علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ج2، ص 206.
3 . شیخ صدوق، التوحید، ص 278.
4 . علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، ج2، ص 255.
