تأثیر کلام استاد عرفان
اولاً شاگرد در انتخاب استادی که میخواهد از او علوم و معارف یاد بگیرد باید دقّت کند، ثانیاً وقتی دستش به استاد شایسته رسید، باید آداب شاگردی را رعایت کند تا بهتر بتواند از وجودش بهره ببرد. از نتایج مهم رعایت کردن این دو نکته این است که کلام استاد در قلب شاگرد تأثیر خواهد گذاشت.
از دلایل مهم تأثیر کلام در شاگرد، عمل کردن استاد به گفتههای خود است؛ به همین جهت استادِ شایسته کسی است که خودش به آنچه میگوید، قبلاً انجام داده باشد. نصیحت و گفتار پندآمیز کسانی که دیگران را موعظه میکنند، ولی به آنچه میگویند عامل نیستند، تأثیری در شنونده نخواهد داشت. خداوند(عز و جل) میفرماید:
{یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ}؛[1] اى كسانى كه ایمان آوردهاید! چرا سخنى مىگویید كه عمل نمىكنید؟! نزد خدا بسیار موجب خشم است كه سخنى بگویید كه عمل نمىكنید.
اساتید بزرگ اخلاق و عرفان از گذشته تا امروز که شاگردان بسیاری را در سایۀ قرآن و عترت تربیت کردهاند، اول خود به آنچه میگویند عمل کردهاند؛ برای همین، کلام و نَفَس آنها در شاگردان تأثیرگذار بوده است. از جملۀ این بزرگان، آیت الله سید میرزا محمدحسن شیرازی(قدس سره)، مشهور به میرزای بزرگ شیرازی صاحب فتوای معروف «تحریم تنباکو» است.
ایشان پس از رحلت استادش شیخ مرتضی انصاری(قدس سره) به مرجعیت عام شیعیان رسید. میرزای شیرازی(قدس سره) شاگردان برجستۀ فراوانی را تربیت کرد؛ از جمله: میرزا محمدتقی شیرازی(قدس سره)، شیخ عبدالکریم حائری یزدی(قدس سره)، شیخ فضلالله نوری(قدس سره)، آخوند خراسانی(قدس سره)، سید محمدکاظم یزدی(قدس سره) و … .
علامه طباطبایی(قدس سره) صاحب تفسیر المیزان ذکر کرده که مرحوم سید حسین قاضی(قدس سره)، پدرِ استادش آیت الله سید علی قاضی(قدس سره) از شاگردان میرزای شیرازی بزرگ(قدس سره) در سامرا بود.
هنگام مراجعت به تبریز از استادش نصیحتی درخواست میکند. استادش به او میگوید: در تمام شبانه روز یک ساعت را (برای خود بگذار) و در آن ساعت در امور معنوی اندیشه و فکر کن.
بعد از مدتی که عدهای از زائران از تبریز به سامرا میروند و با مرجع بزرگ، میرزای شیرازی(قدس سره) دیدار میکنند. ایشان احوال سید حسین را از آنها جویا میشود. «فقالوا له: إنَّ تفکیره الرّوحی والعرفانی فی السّاعة الواحدة أخذ جمیع أوقاته والآن هو مستغرقٌ فی التّفکّر والمناجاة مع اللّه(عز و جل) فی اللّیل والنّهار»؛[2] در جواب میگویند: یک ساعت تفکر روحی و عرفانی او، تمام اوقات ایشان را پر کرده و شبانهروز غرق در تفکر و مناجات با خداست.
از این داستان نتیجه میگیریم که اولاً تأثیر کلام استاد، مخصوصاً اساتید سلوکی خیلی زیاد است و میتواند در زندگی شاگرد تحول بیافریند، چنانکه سفارش استاد به یک ساعت تفکر، تبدیل به مراقبۀ شبانهروزی شاگرد شده بود. ثانیاً شاگرد نیز در سلوک جدیّت زیادی داشته و کمر همت بسته و همۀ اوقاتش را به یاد خدا و تفکر گذرانده است.
شما هم باید این چنین باشی؛ یعنی وقتی استادت دستوری میدهد، باید چنان جدیّت، تلاش و همت داشته باشی که باعث تحول و پیشرفت شود و کم و کاستیهای گذشته را با تلاش بیشتر و با کمک نصیحتها و دستورات استاد جبران کنی.
تلاش وافر در سلوک
یکی از شاگردان ملا حسینقلی همدانی(قدس سره) در نجف اشرف تحت نظارت میرزا جواد آقا ملکی تبریزی(قدس سره) دستور سلوکی میگیرد.
بعد از مدتی که برمیگردد، استاد میبیند در این مدت کوتاه تحول عظیمی در او به وجود آمده و او به طور جدی دستورهای استاد را اجرا کرده و تغییرات کلی در رفتار، گفتار، حرکات و سکنات او اتفاق افتاده است، بهطوری که برای ادراک و تجرد نفس قابلیت محض پیدا کرده بود، هر چند از نظر جسمانی مقداری لاغر شده بود.
میرزا جواد آقا(قدس سره) این شخص را بعد از شش سال نزد استادش آخوند ملا حسینقلی همدانی(قدس سره) برده، بعد این شاگرد با ارشادات ملا حسینقلی همدانی(قدس سره) به خلعت الهیِ تجرد نفس مخلّع میگردد.[3]
برگرفته از کتاب مشکات دل شرح «المطالب السلوکیه»
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. صف (61)، آیۀ 2 _ 3.
[2]. علامه طهرانی، مهر تابان، ص 18.
[3]. علامه طهرانی، لبّ اللباب، ص 33؛ کمیلی خراسانی، چلچراغ سلوک، ص 31.
