اهمیت شریعت در عرفان عملی
شریعت، طریقت و حقیقت امور سه گانهای هستند که لازم و ملزوم یکدیگر بوده و در سیر روحی و عملی سالكان الی الله، هرگز از یکدیگر جدا نمیشوند.
چرا ما باید بر احكام و علم شریعت احاطه داشته باشیم؟ احاطه به وسیلۀ اجتهاد باشد یا احتیاط و یا تقلید؟ چرا باید شریعت، مقدمهای برای طریقت باشد؟ چرا سالک باید تمامی دستورها و احكام دینی را در عبادات و معاملات شرعی كه به صورت روزمره نیاز دارد، یاد گرفته و سپس به آنها عمل نماید؟
چون رسیدن به بالاترین مقام؛ یعنی توحید، بدون مطابقت عملی با تعالیم شرعی امکانپذیر نیست. دلیل اهمیت شریعت این است که ما بدون شریعت نمیتوانیم به خدا برسیم. آیا میشود با تعالیم خرافهای، بدعتگونه و یا مطالبی كه در قرآن و سنت و گفتههای فقیهان نیامده به خدا رسید؟ قطعاً نمیشود؛ زیرا اینگونه تعالیم، نفسانی و شیطانی هستند.
انسان چگونه میتواند از راه شیطان به خدا برسد؟ چارهای نیست جز اینكه احكام مورد نیاز خود را یاد گرفته، سپس به آن عمل كند؛ چون در علم به احکام، وظیفۀ دانستن و در عمل به احكام، وظیفۀ راه افتادن را بر عهده داریم. در طریق کمال و عبودیّت، «شریعت» تنها راه و گذرگاه امن برای وصول به «حقیقت» بوده و حقیقت مطلوب جز از طریق شریعت حاصل نمیشود.
سالک راه خدا همۀ افعال، احوال و آنچه از خواطر بر قلب او وارد میشود، باید با میزان کتاب و سنّت محک زده و حق را از باطل جدا کند. به تعبیر آیت الحق سید هاشم حداد(قدس سره):
«الشَّریعَةُ مِنْ غَیرِ حَقیقَةٍ فَغَیرُ مَقْبولٍ وَالْحَقیقَةُ مِنْ غَیرِ شَریعَةٍ فَغَیرُ مَحْصولٍ»؛[1] شریعت بدون حقیقت پذیرفته نیست و حقیقت بدون شریعت حاصل نمیگردد.
همچنین در عبارت دیگری میفرماید:
«مَنْ لَمْ یزِنْ أفْعالَهُ وَأحْوالَهُ فى کلِّ وَقْتٍ بِالْکتابِ وَالسُّنَّةِ وَلَمْ یتَّهِمْ خَواطِرَهُ، فَلا تَعُدَّهُ فى دیوانِ الرِّجالِ»؛[2] هرکس افعال و احوال خویش را در هر زمان با کتاب و سنّت نسنجد و در صدق و صحّت خواطر خود تردید ننموده و به آن بدگمان نباشد، او را از مردان خدا مشمار.
پس به كارگیری شریعت، راه را برای ما روشن میكند. وقتی راه، نورانی شد كمكم به حقیقت خواهیم رسید؛ از اینرو شریعت، طریقت و حقیقت ملازم یکدیگر میباشند. بنابراین از علم صحیح به شریعت، هر قدر سالک بتواند شریعت را به اجرا دربیاورد، به همان مقدار، راهِ پیشرویِ او روشن شده و به همان مقدار به حقایق راه پیدا میکند.
شریعت را بیاموز و بكن آن را كه فرماید
ز استادى كه در افعال او تصدیق آن بینى
پس آنگه در طریقت آى و دل را صاف كن از غش
در اخلاص عمل مىكوش تا انوار جان بینى
درون را تا نسازى پاک، پاكان را نشاید دید
درون را پاک چون سازى حقایق را عیان بینى[3]
برگرفته از کتاب مشکات دل شرح «المطالب السلوکیه»
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. علامه طهرانی، روح مجرد، ص 474.
[2]. همان، ص 538.
[3]. دیوان فیض کاشانی، ج 1، ص 402 _ 403.
