8 اثر گریه از خوف خداوند
از مظاهر زيبای خوف از خدا در «گريه از خوف خدا» تجلی میيابد كه از ارزشمندترين حالتهای بنده در برابر پروردگار متعال است. انسان ممكن است با انگيزهها و در حالتهای گوناگونی در پيشگاه الهی گريه كند، ولی گريه از خوف خدا در حال عبادت و دعا، به ويژه در راز و نيازهای شبانه بهترین گریه است.
تا نگريد ابر كى خندد چمن
تا نگريد طفل كى جوشد لبن
طفل یک روزه همىداند طريق
كه بگريم تا رسد دایۀ شفيق
تو نمىدانى كه دایۀ دايگان
كم دهد بىگريه شير او رايگان
گفت وَ لْيَبْكُوا كَثِيراً گوش دار
تا بريزد شير فضل كردگار[1]
گریهای که ناشی از خوف خداوند باشد، دارای آثار ارزشمندی است که میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
یک. مایۀ تقرب الهی
برای تقرّب جستن به خداوند متعال اسبابی وجود دارد که در روایات، گریه از خوف الهی، جزء بهترین اسباب شمرده شده است. امام باقر(علیه السلام) فرمود:
«فِيمَا نَاجَى بِهِ اللَّهُ مُوسَى(علیه السلام) عَلَى الطُّورِ، أَنْ يَا مُوسَى! أَبْلِغْ قَوْمَكَ أَنَّهُ مَا يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ الْمُتَقَرِّبُونَ بِمِثْلِ الْبُكَاءِ مِنْ خَشْيَتِي»؛[2] خداوند در يكى از نجواهایش با حضرت موسی(علیه السلام) بر روی کوه طور این بود که فرمود: اى موسى! به قوم خویش برسان كه تقرّبجویان به چیزی مانند گریه از خشیت من، به من تقرّب نخواهند جست.
در روایت دیگری هم بعد از ذکر زهد و ورع برای اسباب تقرّب، از گریه نام برده شده است: امام صادق(علیه السلام) فرمود:
«أَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى(علیه السلام) أَنَّ عِبَادِي لَمْ يَتَقَرَّبُوا إِلَيَّ بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ: الزُّهْدِ فِي الدُّنْيَا وَ الْوَرَعِ عَنِ الْمَعَاصِي وَ الْبُكَاءِ مِنْ خَشْيَتِي»؛[3] خداوند متعال به حضرت موسى(علیه السلام) وحى فرستاد: بندگانم به چيزى محبوبتر از سه خصلت به من نزدیک نمىشوند: زهد در دنيا، اجتناب و دورى از گناهان، گريه كردن از خشيت من.
دو. جلب محبّت الهی
از آثار مهم گریه از خوف الهی این است که بنده، محبوب خداوند میشود. امام باقر(علیه السلام) فرمود:
«مَا مِنْ قَطْرَةٍ أَحَبَ إِلَى اللَّهِ(عزّ و جلّ)مِنْ قَطْرَةِ دُمُوعٍ فِي سَوَادِ اللَّيْلِ مَخَافَةً مِنَ اللَّهِ لَا يُرَادُ بِهَا غَيْرُهُ»؛[4] هیچ قطرهاى نزد خداوند متعال محبوبتر از قطرۀ اشكى نیست كه در تاریكى شب از ترس خدا بریزد و جز خداوند چیز دیگرى در آن منظور نباشد.
سه. بهرهمندی عموم مردم از رحمت الهی
از آثار اجتماعی گریه این است که گریه یک فرد سبب میشود افراد زیادی مورد رحمت الهی قرار گیرند. امام صادق(علیه السلام) فرمود: «لَوْ أَنَّ عَبْداً بَكَى فِي أُمَّةٍ لَرَحِمَ اللَّهُ(عزّ و جلّ)تِلْكَ الْأُمَّةَ بِبُكَاءِ ذَلِكَ الْعَبْدِ»؛[5] اگر بندهای در میان امّتى گریه كند، خداوند(عزّ و جلّ)بهسبب گریۀ آن عبد بر همۀ آن امّت رحم میکند. باز امام صادق(علیه السلام) در روایت دیگری فرمود: «لَوْ أَنَّ بَاكِياً بَكَى فِي أُمَّةٍ لَرُحِمُوا»؛[6] اگر در میان امّت، یک نفر گریان باشد، همۀ آنها مورد رحمت قرار میگیرند.
چهار. نورانیّت قلب و مانع گناه
امام على(علیه السلام) گریه از خوف الهی را مایۀ نورانیّت قلب و مانع بازگشت به گناه ذکر کرده است: «الْبُكَاءُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ يُنِيرُ الْقَلْبَ وَ يَعْصِمُ مِنْ مُعَاوَدَةِ الذَّنْب»؛[7] گریه از ترس خداوند، قلب را روشن میگرداند و از بازگشتن به گناه بازمیدارد.
پنج. رضوان الهى
اثر دیگر گریه از خوف الهی بهرهمندی از رضوان الهی است. امام باقر(علیه السلام) فرمود:
«أَنَّ إِبْرَاهِيمَ النَّبِيَّ(علیه السلام) قَالَ: إِلَهِي مَا لِعَبْدٍ بَلَّ وَجْهَهُ بِالدُّمُوعِ مِنْ مَخَافَتِكَ؟ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: جَزَاؤُهُ مَغْفِرَتِي وَ رِضْوَانِي يَوْمَ الْقِيَامَة»؛[8] حضرت ابراهیم(علیه السلام) عرض كرد: خدایا! پاداش بندهاى كه صورتش را با اشك از ترس تو تر كند چیست؟ فرمود: جزایش مغفرت و رضوان من در روز قیامت است.
شش. نجات از جهنم
امام صادق(علیه السلام) در روایتی میفرماید:
«مَا مِنْ شَيْءٍ إِلَّا وَ لَهُ كَيْلٌ وَ وَزْنٌ إِلَّا الدُّمُوعُ فَإِنَّ الْقَطْرَةَ مِنْهَا تُطْفِئُ بِحَاراً مِنَ النَّارِ فَإِذَا اغْرَوْرَقَتِ الْعَيْنُ بِمَائِهَا لَمْ يَرْهَقْ وَجْهَهُ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ فَإِذَا فَاضَتْ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّار»؛[9] هیچچیزی نیست مگر آنكه پیمانه و وزنى دارد، مگر گریه كه یک قطرهاش دریاهایى از آتش را خاموش مىکند و چون چشم با اشک خود پر شود، آن چهره، پریشانى و خوارى نبیند و چون از چشم اشک فراوان بریزد، خداوند آن را بر آتش دوزخ حرام میکند.
هفت. پاک شدن از گناهان
از راههای پاک شدن گناهان، گریه از خوف الهی است. امام على(علیه السلام) فرمود: «بِالْبُكَاءِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ تُمَحَّصُ الذُّنُوب»؛[10] بهوسیلۀ گریستن از ترس خدا، گناهان پاک میشوند.
هشت. گریان نبودن در قیامت
از چشمانی که در روز قیامت گریان نخواهد بود، چشمی است که از ترس خدا گریه کرده باشد. امام صادق(علیه السلام) فرمود:
«كُلُّ عَيْنٍ بَاكِيَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا ثَلَاثَةً: عَيْنٌ غُضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ وَ عَيْنٌ سَهِرَتْ فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَ عَيْنٌ بَكَتْ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ»؛[11] هر چشمی در روز قیامت گریان است مگر سه چشم: چشمى كه از محرّمات الهی بسته شده باشد و چشمى كه در راه طاعت خداوند، بیدارى كشیده و چشمى كه در دل شب از ترس خدا گریسته است.
برگرفته از کتاب نجوای سالکان شرح مناجات خمس عشر امام سجاد (علیه السلام)
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی(دامظله)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. مولوی، مثنوی معنوی، ص 646.
.[2] شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 172.
[3]. كوفى اهوازى، الزهد، ص 77.
.[4] كلينى، الكافي، ج 2، ص 482.
[6]. همان، ج 2، ص 481.
[7]. تميمى آمدى، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص 192.
.[8] ابن فهد حلى، عدة الداعي و نجاح الساعي، ص 73.
.[9] كلينى، الكافي، ج 2، ص 482.
[10]. تميمى آمدى، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص 192.
[11]. كلينى، الكافي، ج 2، ص 482.
