اجازه گرفتن زن برای خروج از خانه
شیخ محمد بهاری(ره) :«و مَهما اَمکَن[1] او را منع کنی از مجالس و محافل حتی اينکه شارع مقدس نهی از حمامات هم کرده، فضلاً از عروسیها و غيره»؛[2] در شریعت مقدس اسلام، احکام به پنج دسته تقسیم میشود: واجب، حرام، مستحب، مکروه، مباح. شیخ بهاری(ره) در اینجا اشاره به مکروهات دارد. نهیهایی که در بعضی از امور زنان وارد شده است از نوع نهی تحریمی نیست؛ بلکه نهی کراهتی است؛
اما اهل سیر و سلوک باید مستحبات و مکروهات را مثل واجبات و محرمات مورد دقت قرار داده و تا میتوانند مستحبات را انجام داده و مکروهات را ترک کنند. حدیث مشهور و معروف قرب نوافل به این مطلب اشاره دارد. براساس این روایت (قرب نوافل) انجام واجبات، سالک را به کمال میرساند؛ ولی این انجام مستحبات است که موانع را از سر راه سالک بر میدارد و به قرب الهی میرساند: «وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّافِلَةِ»؛
شیخ محمد بهاری(ره) در یکی از دستورالعملهایش میگوید:
مهما امکن پرهیز از مکروهات هم داشته باشد، به مستحبات بپردازد حتّی المقدور چیز مکروه به نظرش حقیر نیاید، بگوید: کُلُّ مَکْروهٍ جایِز بسا میشود یک ترک مکروهی پیش مولا از همهچیز مقربتر واقع خواهد بود، یا اتیان مستحب کوچکی و این به تأمل در عرفیات ظاهر خواهدشد.[3]
علامه طهرانی در کتاب روح مجرد درباره آیت الله انصاری همدانی(ره) میگوید:
من در نجف أشرف با آقاى أنصارى دوماه تمام بودهام و يک سفر چهارده روزه به همدان رفته و تمام مدّت از نزدیک حالات و مقامات و كمالات و شدّت عبوديّت وحرص مفرط در احترام به شريعت را بهقدرى در ايشان قوى ديدهام كه شايد در بعضى از جاها به نظر حقير زيادهروى هم به نظر مىآمد.[4]
فقها گفتهاند: امر به معروف و نهی از منکر در انجام دادن مستحبات و ترک مکروهات مستحب است؛[5] یعنی نه تنها سالکان باید انجام مستحبات و ترک محرمات را رعایت کنند؛ بلکه دیگران را باید به این مطلب مهم تشویق کنند.
نکته مهمی را که نباید در باب مستحبات و مکروهات فراموش کنیم این روایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) است که فرموده: «إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ، فَارْفُضُوهَا»؛[6] هنگامى كه نافلهها (مستحبات) به فرائض (واجبات) زيان رساند، آنها را ترک گوييد. سالک باید مواظب باشد واجبات را فداى مستحبات نكند.
نوافل گر فرائض را زيان كرد
مسلمان را ببايد ترک آن كرد
بیرون رفتن زن از خانه، بدون اجازه مرد به هیچ وجه شرعاً جایز نیست، مگر در مواقع خاصی که فقها آن را در رساله عملیه آوردهاند.[7] امام صادق(علیه السلام) فرمود: زنی نزد رسول خدا(ص) آمد گفت: ای رسول خدا(ص) شوهر بر زن چه حقی دارد؟
رسول خدا(ص) به آن زن فرمود: «أَنْ تُطِيعَهُ وَ لَا تَعْصِيَه … وَ لَاتَخْرُجَ مِنْ بَيْتِهَا إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ إِنْ خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا بِغَيْرِ إِذْنِهِ لَعَنَتْهَا مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ وَ مَلَائِكَةُ الْأَرْضِ وَ مَلَائِكَةُ الْغَضَبِ وَ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ حَتَّى تَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهَا»؛[8] حق مرد بر زن این است که او را اطاعت کند و نافرمانی نکند … و از خانه شوهر بدون اجازه خارج نشود و اگر بدون اجازه از خانه شوهر بیرون رود تا زمانی که به خانه برگردد فرشتگان آسمان و زمین و فرشتگان غضب و رحمت او را لعنت میکنند.
لعنت ملائکه آسمان و زمین بر آن زنی است که بدون اجازه شوهر از خانه بیرون برود حتی اگر خانه فامیل و اقوامش باشد.
در وسائل الشیعه از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: «إِنَّ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) خَرَجَ فِي بَعْضِ حَوَائِجِهِ فَعَهِدَ إِلَى امْرَأَتِهِ عَهْداً أَنْ لَا تَخْرُجَ مِنْ بَيْتِهَا حَتَّى يَقْدَمَ قَالَ وَ إِنَّ أَبَاهَا قَدْ مَرِضَ فَبَعَثَتِ الْمَرْأَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(ص) تَسْتَأْذِنُهُ أَنْ تَعُودَهُ فَقَالَ لَا اجْلِسِي فِي بَيْتِكِ وَ أَطِيعِي زَوْجَكِ قَالَ فَثَقُلَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ ثَانِياً بِذَلِكَ
فَقَالَ اجْلِسِي فِي بَيْتِكِ وَ أَطِيعِي زَوْجَكِ قَالَ فَمَاتَ أَبُوهَا فَبَعَثَتْ إِلَيْهِ أَنَّ أَبِي قَدْ مَاتَ فَتَأْمُرُنِي أَنْ أُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَا اجْلِسِي فِي بَيْتِكِ وَ أَطِيعِي زَوْجَكِ قَالَ فَدُفِنَ الرَّجُلُ فَبَعَثَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ(ص) أَنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكِ وَ لِأَبِيكِ بِطَاعَتِكِ لِزَوْجِكِ»؛[9]
در زمان رسول خدا (ص) مردی از انصار براى كارى مسافرت رفت و از همسرش عهد و پیمان گرفت كه تا او باز گردد، از خانه بیرون نرود، پدر زن مریض شد و قاصدى خدمت پیامبر(ص) فرستاد تا از او اجازه خواهد كه به عیادت پدر رود، پیامبر(ص) اجازه نداد و پیغام داد كه در خانهات بنشین و فرمان شوهر ببر. حال پدرش وخیم شد و دوباره کسی را فرستاد تا اجازه بگیرد؛
اما باز حضرت فرمود: در خانهات بنشین و فرمان شوهرت را اطاعت کن. پدرش از دنیا رفت، زن پیغام داد که پدرم گفته باید به جنازهاش نماز بخوانم؛ اما حضرت فرمود: در خانه بنشین و شوهر را اطاعت كن. مرد را دفن كردند، پیامبر براى زن قاصدى فرستاد كه به واسطه اینکه از شوهرت اطاعت کردی خداوند متعال تو و پدرت را آمرزید.
در این روایت آمده این زن با شوهرش عهد و پیمان بسته که از خانه بیرون نرود و پیامبر(ص) دستور داد زن در خانه بماند و لو پدرش از دنیا رفته باشد؛ بنابراین باید زن و مرد بر پیمانهایی که با هم میبندند هر طور شده وفادار بمانند.
«نهی از حمامات»؛ حمام؛ یعنی گرمابه. در زمان ایشان گرمابه عمومی بوده است. شاید الآن نیز در بعضی از روستاهای ایران گرمابه عمومی باشد؛ ولی امروزه در خانهها حمام، وجود دارد. در زمانهای قدیم حمام در منزل نبود.
زن میخواست بغچه لباسش را زیر بغل بگیرد و به حمام عمومی برود وقتی آنجا رفت با زنها معاشرت میکند، حرفهایی رد و بدل میشود، بعد که خانه برمیگردد ممکن است اخلاقش عوض شود؛ بههمین دلیل گفتهاند او را از حمامهای عمومی منع کند و در منزل استحمام نماید. شاید امروز استخرهایی که مخصوص بانوان است از همین مصداق باشد.
ما برای تبلیغ به روستایی رفتیم، اهالی آن روستا خیلی فقیر بودند. آب لوله کشی نبود. خانهای که برای ما آماده کرده بودند از حمامهای امروزی نداشت. در همان اتاقی که میخوابیدیم گوشهای از زمینش را سیمان کرده بودند باید با آفتابه آب میریختیم و غسل میکردیم؛
بنابراین اگر در منزل حمام باشد و برای خانم امکان شستوشو وجود داشته باشد نباید به حمام عمومی برود، هر چند آن حمام بیرون برتریهایی از حمام منزل داشته باشد؛ چون از نظر سلوکی، سالکان خواهر به منظور پیشرفت در معنویت هر چه کمتر از منزل بیرون روند برای حالشان مفیدتر است مگر در موارد ضرورت.
«نهی از عروسیها»؛ اگر در عروسی فعل حرام صورت بگیرد؛ مثلاً موسیقیهای مطربی میزنند، یا زنان با مردها میرقصند، یا کارهای حرام دیگری که آنجا انجام میگیرد رفتن به چنین عروسیهایی حرام است؛ ولی منظور شیخ بهاری(ره) از نهی کردن عروسیها، عروسیهایی است که در آنها کار حرام واقع نمیشود؛
یعنی عروسیهایی که حلال است و هیچ حرامی هم در آن نیست باز هم رفتن زن به چنین مجالس عروسی سبب مشکلاتی میشود؛ چون در مجلس عروسی زنها لباسهایی نیمه عریان میپوشند حتی دختران جوان هم گاهی چشم و همچشمی میکنند یا در حضور داماد که مرد نامحرم است خود را حفظ نمیکنند، صحبتهایی میکنند، خندههایی میکنند.
زنی که خودش یا شوهرش یا هر دو سالک هستند رفتن به مجالس عروسی، هر چند که دعوت شده باشند حتی اگر از ارحام باشند با وضعیت عروسیهای امروزه هیچ تناسبی ندارد. اگر در مجلس عروسی حرامی صورت بگیرد نباید برود و اگر حرامی نیست باز هم برای مرد شایسته است که زن را منع کند و نگذارد که در مجالس عمومی و عروسیها برود؛ چون ممکن است که اخلاقش تغییر کند؛ مثلاً لباسی را ببیند و بگوید فلانی دارد من چرا ندارم؟ تو هم باید برای من بگیری!
بعد در اثر همین حرف، سر و صدایی در خانه بلند شود و مشکلاتی پیش بیاید. نظر شیخ محمد بهاری همدانی(ره) این است که مرد همسرش را از رفتن به چنین مجالسی منع کند، البته این نظر خاص ایشان نیست؛ بلکه روایاتی وارد شده است که مرد باید از رفتن همسرش به چنین مکانهایی جلوگیری کند.
پیامبر اکرم(ص) در وصیت خود به امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: «يَا عَلِي مَنْ أَطَاعَ امْرَأَتَهُ أَكَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي النَّارِ فَقَالَ عَلِيٌّ وَ مَا تِلْكَ الطَّاعَةُ قَالَ يَأْذَنُ لَهَا فِي الذَّهَابِ إِلَى الْحَمَّامَاتِ وَ الْعُرُسَاتِ وَ النِّيَاحَاتِ وَ لُبْسِ الثِّيَابِ الرِّقَاقِ»؛[10] يا على، هر كس زنش را اطاعت و از همسرش پیروی كند، خدا او را در آتش جهنم سرنگون مىسازد و با صورت در آتش میافکند، امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: اين اطاعت چيست؟ فرمود:به او اجازه دهد كه به حمّامها و عروسىها و عزاها برود و لباس نازک بپوشد.
امروزه در مجالس ختم زنانه، مجالس روضه خانگی و بهویژه مجالس عروسی، خانمها لباس رقیق، جوراب پانما و شیشهای و چادر نازک و براق میپوشند.
برگرفته از کتاب سبک زندگی سلوکی شرح «تذکرة المتقین آیت الله حاج شیخ محمد بهاری همدانی (ره)»
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی (دام ظلّه)
علاقه مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. تا جایی که امکان دارد.
[2] . بهاری همدانی، تذکرة المتقین، ص70.
[3] . همان، ص111.
[4] . علامه طهرانی، روح مجرد، ص 125 و 126.
[5] . در صورتی که انجام دادن معروف، مستحب است ـ نه واجب ـ و انجام دادن منکر، مکروه است ـ نه حرام ـ امر به معروف و نهی از منکر، نیز مستحب است. آیت الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 1867.
[6] . نهج البلاغة، ص 525.
[7] . زنی كه عقد دائم شده حرام است بدون اجازه شوهر از خانه بيرون برود هرچند با حقّ شوهر هم منافات نداشته باشد، مگر اينكه ضرورتی ايجاب كند يا ماندن در خانه برای او حرجی باشد يا مسكن مناسب او نباشد و بايد خود را برای لذّتهای جنسی كه حقّ همسر است هر وقت او مي خواهد ،
تسليم نمايد و بدون عذر شرعی از نزديكی كردن او جلوگيری نكند و تهيّه غذا و لباس و منزل زن و تهيّه احتياجاتش برشوهر واجب است و اگر تهيّه نكند چه توانايی داشته باشد يا نداشته باشد، مديون زن است و همچنين از حقوق زن است كه مرد او را مورد اذيت و آزار قرار ندهد و با او بدون وجه شرعی، تندی و خشونت نكند. آیت الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 2432.
[8] . شیخ کلینی، کافی، ج5، ص 507.
[9] . شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج 20، ص 174.
[10] . شیخ صدوق، خصال، ج1، ص 196.
