3 راه برای پاک نمودن زنگارهای گناه از قلب
قلب در قرآن از موقعيت بسيار ممتازی برخوردار میباشد و بیشتر كارهای نفسانی به او نسبت داده شده است؛ از قبيل: ايمان، كفر، نفاق، تعقل، فهم، قبول حق و عدم قبول آن، هدايت، ضلالت، آرامش و … . بالاتر از اين، مقام قلب در قرآن آنچنان عالی است كه وقتی سخن از وحی – يعنی ارتباط انسان با خدا – به ميان میآيد قلب ذكر میشود.
خداوند(عزّ و جلّ)در قرآن به پيامبر میفرمايد: «روح الامين (جبرئيل) قرآن را بر قلب تو نازل كرد تا از بيمدهندگان باشی».[1] بنابراين میتوان گفت حيات، بستگی به قلب و روح دارد؛ اوست كه بدن را اداره میكند، تمام اعضا و جوارح مسخّر او هستند و همۀ اعمال و حركات از قلب سرچشمه میگيرد؛ پس میتوان گفت كه سعادت و شقاوت انسان به چگونگی قلب او بستگی دارد.
از قرآن و احاديث استفاده میشود، همچنانكه بدن انسان گاهی سالم است و گاهی بيمار، قلب او هم گاهی سالم است و گاهی بيمار. خدا در قرآن كريم میفرمايد: «روزی كه مال و اولاد برای انسان سود ندارند، مگر كسی كه با قلب سالم به سوی خدا رجوع كند».[2]
در اين آيه و آيات ديگر، سلامت به قلب نسبت داده شده و حتی سعادت اخروی انسان را منوط به اين میدانند كه با قلبی سالم و خاشع به سوی خدا بازگردد. حالا اگر قلبی را زنگار گرفته باشد، راههایی برای پاک نمودن آن وجود دارد که چند مورد را بیان میکنیم:
یک. استغفار
هر کس به تناسب مرتبۀ معنوی خویش نوعی از گناه برایش متصوّر میشود؛ کسانی که در مراتب پایین هستند، گناهانشان از قبیل دروغ، غیبت، تهمت و مانند آن است، آنهایی که در مراتب متوسط هستند، غفلتهای جزئی و اشتغال به برخی امور حلال را برای خود گناه میدانند.
عدهای هم که در مرتبۀ بالای معنوی و قرب الهی قرار دارند، مثل پیامبران و امامان(علیهم السلام)، به سبب علم به فقر ذاتی خویش و اینکه خدا را آنگونه که شایستۀ مقام ربوبیت است نشناختند و نتوانستند حق عبودیت را بهجا آورند،[3] خود را در پیشگاه الهی مقصّر و گنهکار میپندارند.
گناه به هر یک از معانی مذکور باشد، مثل زنگار بر قلب نمایان میشود و باید استغفار نمود. پیامبر خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: «إِنَّ لِلْقُلُوبِ صَدَأً كَصَدَإِ النُّحَاسِ فَاجْلُوهَا بِالاسْتِغْفَار»؛[4] دلها نیز مانند مس زنگار میبندد؛ پس آنها را با استغفار صیقل دهید.
با توجّه به آنچه گفته شد، روشن میشود زنگاری که بر قلب مبارک پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) مینشیند و هرروز هفتاد بار استغفار میکند، از جنس گناهانِ مراتب پایین و متوسط نیست: «إِنَّهُ لَیُغانُ عَلیٰ قَلْبی وَ إِنّی لَاَسْتَغْفِرُ اللهَ بِالنَّهارِ سَبْعینَ مَرَّة»؛[5] بهدرستی که قلب من زنگارآلود میشود و هر روز هفتاد بار از خدا طلب مغفرت میکنم.
دو. قرائت قرآن، ذکر الهی و یاد مرگ
قرآن کلام پروردگار است که با قرائت آن یاد خدا در قلب تداعی میشود؛ بنابراین زنگاری که بر قلب نشسته با تلاوت قرآن برطرف میشود. پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود:
«إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَصْدَأُ كَمَا يَصْدَأُ الْحَدِيدُ قِيلَ: فَمَا جِلَاؤُهَا؟ قَالَ: ذِكْرُ اللَّهِ وَ تِلَاوَةُ الْقُرْآن»؛[6] اين دلها نيز همانند آهن زنگار میبندد. عرض شد: اى رسول خدا! صيقل دهندۀ آن چيست؟ فرمود: ذکر خدا و تلاوت قرآن.
همچنین از جمله عواملی که زنگار گناهان را از دل سالک پاک میکند، یاد مرگ است. پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) میفرماید:
«إِنَّ الْقُلُوبَ تَصْدَأُ كَمَا يَصْدَأُ الْحَدِيدُ قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا جَلَاؤُهَا؟ قَالَ: قِرَاءَةُ الْقُرْآنِ وَ ذِكْرُ الْمَوْتِ»؛[7] اين دلها نيز همانند آهن زنگار میبندد. عرض شد: اى رسول خدا! صيقل دهندۀ آن چيست؟ فرمود: قرائت قرآن و یاد مرگ.
سه. احادیث اهل بیت(علیهم السلام)
اهل بیت(علیهم السلام) قرآن ناطقند و سخنانشان تفسیر قرآن است؛ لذا همانطور که قرآن صیقل دهندۀ قلبهای زنگار گرفته است، احادیث ائمه اطهار(علیهم السلام) هم برطرفکنندۀ زنگار قلب است. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود:
«تَذَاكَرُوا وَ تَلَاقَوْا وَ تَحَدَّثُوا فَإِنَّ الْحَدِيثَ جِلَاءٌ لِلْقُلُوبِ إِنَّ الْقُلُوبَ لَتَرِينُ كَمَا يَرِينُ السَّيْفُ جِلَاؤُهَا الْحَدِيثُ»؛[8] مذاکره کنید و یکدیگر را ملاقات نمایید و احادیث (پیشوایان دین) را نقل کنید که حدیث، مایۀ جلای دلهاست؛ دلها زنگار میگیرد، همانگونه که شمشیر زنگار میگیرد و صیقل آن حدیث است.
برگرفته از کتاب نجوای سالکان شرح مناجات خمس عشر امام سجاد (علیه السلام)
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی(دامظله)
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. {نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرينَ}؛ آیۀ شعراء (26)، آیۀ 193 – 194.
[2]. {يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلاَّ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَليمٍ}؛ همان، آیۀ 88 – 89.
[3]. «مَا عَبَدْنَاكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ وَ مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِك»؛ ما تو را چنان كه حق معرفتت مىباشد نشناختيم و ما تو را آن گونه كه حق عبادت تو است پرستش نكرديم. مجلسى، بحار الأنوار، ج 68، ص 23.
.[4] حلوانى، نزهة الناظر و تنبيه الخاطر، ص 28.
[5]. محمدتقى مجلسی، روضة المتقين، ج 13، ص 37؛ مجلسى، بحار الأنوار، ج 25، ص 204.
[6]. قطب الدين راوندى، الدعوات / سلوة الحزين، ص 237.
یک پاسخ
با سلام و نور
تشکر از راهکار عملی زنگار دل که خداوند اهلیت آن را به ما بدهد انشاءالله