5 نشانه یقین ضعیف
امام صادق(علیه السلام) در روایتی[1] به نشانههای کسانی میپردازند که یقین ضعیفی دارند:
«وَ مَنْ ضَعُفَ يَقِينُهُ تَعَلَّقَ بِالْأَسْبَابِ وَ رَخَّصَ لِنَفْسِهِ بِذَلِكَ»؛ افرادی که ضعیف الیقین هستند، فکرشان فقط در همین مغازه، رزق و روزی و کسب و پول است؛ به اسباب ظاهری دنیا تعلّق دارند و تا وقتی آنها را دارند خوش و خرّم هستند، ولی وقتی نداشته باشند در غم و غصّه به سر میبرند.
«وَ اتَّبَعَ الْعَادَاتِ»؛ و از عادات مردم تبعیّت میکند. تو که سالک الی اللّه هستی، چرا از عادتها، رسومات اجتماعی عادی و حالتهایی که مردم دارند، پیروی میکنی؟! سالکی که با مردم اختلاط میکند، دستش از همهجا خالی میشود. سیّد بحرالعلوم؟رضو؟ در رسالۀ سیر و سلوک، ترک عادت را نخستین گام سلوک میداند.[2]
حتی نماز، نماز شب یا هر نماز و عمل خیری را هم نباید از روی عادت انجام دهیم. ازاینرو سفارش کردهاند وقتی میخواهید نماز بخوانید، بگویید آخرین نمازی است که میخوانم تا برایت عادت نشود. بگو معلوم نیست بعد از این نماز زنده باشم یا نه، شاید بعد از این نماز مانند خیلی از افراد بمیرم.
امیرالمؤمنین(علیه السلام) میفرماید: «إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلْيُصَلِّ صَلَاةَ مُوَدِّعٍ»؛[3] هرگاه یکی از شما به نماز میایستد، باید نماز وداعی بخواند؛ بنابراین هر کاری میکنی بگو آخرین کار من است.
«وَ أَقَاوِيلَ النَّاسِ بِغَيْرِ حَقِيقَةٍ»؛ نشانۀ دیگر اشخاص ضعیف الیقین این است که از حرفها و رسومات مردم پیروی میکنند؛ پس شما یقینت را تقویت کن و تابع حرف مردم نباش.
«وَ السَّعْيَ فِي أَمْرِ الدُّنْيَا وَ جَمْعِهَا وَ إِمْسَاكِهَا»؛ از دیگر نشانههای فرد ضعیف الیقین اینکه پول خرج نمیکند، سال خمسی ندارد و زکات و سهم امامش را نمیدهد. میگوید اگر انفاق کنم، فقیر میشوم. فقط در تلاش است که پول و ثروتی جمع کند.
«مُقِرّاً بِاللِّسَانِ أَنَّهُ لَا مَانِعَ وَ لَا مُعْطِيَ إِلَّا اللَّهُ»؛ شخص ضعیف الیقین در زبان چنین اظهار میکند که معطی و مانع خداست، ولی در دلش به این حرفها یقین و باوری ندارد.
«وَ أَنَّ الْعَبْدَ لَا يُصِيبُ إِلَّا مَا رُزِقَ وَ قُسِمَ لَهُ»؛ و بندۀ خدا از جهت رزق و روزی فقط به آنچه خدا برای او تقدیر و قسمت کرده میرسد و اگر بخواهد بیش از آنکه خداوند تقدیر کرده تلاش کند، به جایی نمیرسد. پس به همان مقداری که تقدیر و قسمت شده باید اکتفا کند و شکر خدا را بجا بیاورد.
«وَ الْجَهْدَ لَا يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ»؛ همچنین اظهار میکند که تلاش و کوشش عبد، رزق و روزی را بیشتر نمیکند. باید بداند که روزی امر الهی است و از طرف او به بندگان تقسیم شده و میرسد.
«وَ يُنْكِرُ ذَلِكَ بِفِعْلِهِ وَ قَلْبِهِ»؛ درحالیکه همین گفتههای گذشتۀ خود را در عمل و دلش انکار میکند، چنآنچه خداوند(عز و جل) میفرماید: {يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ}؛[4] اینها آنچه را که در دل ندارند به زبانشان میگویند و خداوند به آنچه در نفس خود پنهان کردهاند خبر دارد.
برگرفته از کتاب عرفان اهل بیتی
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. وَ مَنْ ضَعُفَ يَقِينُهُ تَعَلَّقَ بِالْأَسْبَابِ وَ رَخَّصَ لِنَفْسِهِ بِذَلِكَ وَ اتَّبَعَ الْعَادَاتِ وَ أَقَاوِيلَ النَّاسِ بِغَيْرِ حَقِيقَةٍ وَ السَّعْيَ فِي أَمْرِ الدُّنْيَا وَ جَمْعِهَا وَ إِمْسَاكِهَا مُقِرّاً بِاللِّسَانِ أَنَّهُ لَا مَانِعَ وَ لَا مُعْطِيَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ الْعَبْدَ لَا يُصِيبُ إِلَّا مَا رُزِقَ وَ قُسِمَ لَهُ وَ الْجَهْدَ لَا يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ يُنْكِرُ ذَلِكَ بِفِعْلِهِ وَ قَلْبِهِ
قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: {يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ}
مصباح الشريعة، ترجمۀ مصطفوى، ص 389 – 396.
[2]. محمد مهدى بحر العلوم، رسالۀ سير و سلوک، ص 145.
[3]. ابن شعبه حرانى، تحف العقول، ص 118.
[4]. به زبان خود چيزى مىگويند كه در دلهايشان نيست و خداوند از آنچه كتمان مىكنند، آگاهتر است. آلعمران (3)، آیۀ 167.
