در جهان آفرینش، اسرار بسیاری نهفته است که تنها با نور معرفت و هدایت الهی میتوان به کنه آنها پی برد. یکی از این اسرار بزرگ، خلقت پنج تن آل عبا(علیهم السلام) است که نه تنها پایههای عالم وجود را تشکیل میدهند، بلکه نور هدایت و راهنمایی برای بشریت در تمام اعصار بودهاند. این انوار مقدسه، قبل از آفرینش آسمانها و زمین، در عالم انوار آفریده شدند و به عنوان نخستین مخلوقات الهی، نقش بیبدیلی در خلقت و هدایت عالم ایفا کردهاند. در این مقاله، به بررسی کیفیت خلقت پنج تن آل عبا(علیهم السلام) و نقش آنها در آفرینش عالم میپردازیم و با نگاهی به روایات و احادیث، به عمق این موضوع نورانی مینگریم.
کیفیت خلقت پنج تن آل عبا(علیهم السلام)
«قَالَ(صلی الله علیه و آله و سلم): يَا سَلْمَانُ هَلْ عَرَفْتَ نُقَبَائِيَ الِاثْنَيْ عَشَرَ الَّذِينَ اخْتَارَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى لِلْإِمَامَةِ مِنْ بَعْدِي؟»؛ پیغمبرخدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آیا دوازده نقیبی را که خداوند آنها را بعد از من برای امامت برگزیده، میشناسی؟ آیا از اسم و نسب و مقام اینها اطلاع داری؟
«فَقُلْتُ: اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ»؛ معنای عبارت این است که سلمان از ائمه(علیهم السلام) اطلاعی نداشت، لذا عرض کرد خدا و رسولش از من داناترند؛ یعنی یا رسولاللّه شما توضیح دهید دوازده نقیبی که برای شماست و خداوند آنها را برای امامت امّتهای بعد از شما انتخاب کرده چه کسانی هستند؟
نخستین نور: خلقت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم)
«فَقَالَ(صلی الله علیه و آله و سلم): يَا سَلْمَانُ خَلَقَنِيَ اللَّهُ تَعَالَى مِنْ صَفْوَةِ نُورِهِ وَ دَعَانِي فَأَطَعْتُهُ فَخَلَقَ مِنْ نُورِي عَلِيّاً(علیه السلام)»؛ پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای سلمان بدان که خداوند مرا در عالم انوار، قبل از خلقت بشر و دنیا از بهترین نورش خلق فرموده است.
از نور محمد(ص) تا نور علی(ع): آفرینش حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام)
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در روایت دیگری میفرماید: «أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللَّهُ نُورِي».[1] سپس مرا به خودش دعوت کرد و من اطاعت کردم. حضرت علی(علیه السلام) از نور من آفریده شده است.
«وَ دَعَاهُ فَأَطَاعَهُ»؛ اینجا هم خداوند، حضرت علی(علیه السلام) را مثل پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بهسوی خودش دعوت کرد و حضرت علی(علیه السلام) هم از امر خدا اطاعت کرد.
فاطمه(علیها السلام): تجلی نور محمد(ص) و علی(ع)
«فَخَلَقَ مِنْ نُورِي وَ نُورِ عَلِيٍّ فَاطِمَةَ(علیهما السلام)»؛ سپس خداوند از نور من و علی(علیهما السلام)، فاطمه(علیها السلام) را آفرید.
امام حسن و امام حسین(علیهما السلام): ثمره نور پنج تن
«وَ دَعَاهَا فَأَطَاعَتْهُ»؛ اینجا هم خداوند، حضرت زهرا(علیها السلام) را بهسوی خودش خواند و حضرت در مقابل خداوند، مطیع و منقاد شد. «فَخَلَقَ مِنِّي وَ مِنْ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ(علیهم السلام)»؛ سپس از نور پیغمبر، علی و فاطمه(علیهم السلام)، امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) را آفرید.
اسماء الهی و نامگذاری پنج تن: ارتباط نورانی با ذات خداوند
«فَدَعَاهُمَا فَأَطَاعَاهُ»؛ اینجا هم خداوند آنها را بهسوی خودش دعوت کرد، آنها هم اطاعت کردند. «فَسَمَّانَا اللَّهُ تَعَالَى بِخَمْسَةِ أَسْمَاءٍ مِنْ أَسْمَائِهِ»؛ اینجا بود که بعد از آفریده شدن اصحاب کسا، خداوند اسما انوار خمسۀ طیّبه را از پنج اسم خودش نامگذاری کرد؛ بنابراین نامگذاری پنجتن در آن عالم بوده است. حالا ببینیم اسمای الهی چه بود.
«فَاللَّهُ تَعَالَى الْمَحْمُودُ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله و سلم)»؛ یکی از اسمای الهی محمود است و خداوند، محمّد را از اسم محمود مشتق کرد. «وَ اللَّهُ الْعَلِيُّ وَ هَذَا عَلِيٌّ(علیه السلام)»؛ خداوند، علیّ و عظیم است و از اسم خودش، اسم علی را مشتق و نامگذاری کرده است.
«وَ اللَّهُ الْفَاطِرُ وَ هَذِهِ فَاطِمَةُ(علیها السلام)»؛ یکی از اسمای الهی فاطر است و اسم حضرت فاطمه(علیها السلام) از این اسم مشتقّ شده است. در دعا هم میخوانیم: «یَا فَاطِرَ السَّمَواتِ وَ الْأَرْضِ بِحَقِّ فَاطِمَةَ»؛[2] ای شکافنده آسمان و زمین به حق حضرت فاطمه … . خدای تعالی خالق و شکافنده آسمانها و زمین است و حضرت زهرا(علیها السلام) هم به مناسبت فاطر دارای علم زیاد است[3].
پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در ادامه فرمودند: «وَ اللَّهُ ذُو الْإِحْسَانِ وَ هَذَا الْحَسَنُ(علیه السلام)»؛ ای سلمان! صاحب احسان خداست و حسن از احسان مشتق و نامگذاری شده است. «وَ اللَّهُ الْمُحْسِنُ وَ هَذَا الْحُسَيْنُ(علیه السلام)»؛ یکی از نامهای خدا محسن است و حسین از آن مشتق شده است.
چنانچه پیش از شروع نماز میگوییم: «يَا مُحْسِنُ قَدْ أَتَاكَ الْمُسِيءُ وَ قَدْ أَمَرْتَ الْمُحْسِنَ أَنْ يَتَجَاوَزَ عَنِ الْمُسِيء[4]، أَنْتَ الْمُحْسِنُ وَ نَحْنُ الْمُسِيئُون»؛[5] یکی از اسمای خدا محسن است و اسم حسین از نام خدا مشتق شده و نامگذاری شده است.
خلقت نُه امام از نور حسین(علیه السلام): ادامه نور امامت
سپس پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «وَ خَلَقَ مِنْ نُورِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) تِسْعَةَ أَئِمَّةٍ(علیهم السلام) فَدَعَاهُمْ فَأَطَاعُوهُ»؛ خداوند بعد از خمسۀ طیبه، نُه امام را از نور حسین(علیه السلام) آفرید. نُه امام که آفریده شدند، خداوند این انوار نهگانه را بهسوی خودش خواند و آنها هم از دستور الهی اطاعت کردند.
پایههای خلقت عالم
«مِنْ قَبْلِ أَنْ يَخْلُقَ اللَّهُ تَعَالَى سَمَاءً مَبْنِيَّةً وَ أَرْضاً مَدْحِيَّةً أَوْ هَوَاءً»؛ خلقت ایشان قبل از خلقت آسمان و زمین و هر آنچه در آن است، بود. این انوار و ذوات مقدسه چه زمانی آفریده شدند؟ اینها لنگر زمین و آسمان هستند،
همانطوری که در حدیث کسا میخوانیم: «وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی إِنّی مَا خَلَقْتُ سَمَاءً مَبْنِیَّةً وَ لَا أَرْضاً مَدْحِیَّةً وَ لَا قَمَراً مُنِیراً وَ لَا فَلَکاً یَدُورُ وَ لَا بَحْراً یَجْرِی وَ لَا فُلْکاً یَسْرِی إِلّاَ لِأَجْلِکُمْ وَ مَحَبَّتِکُمْ»؛[6] این ذوات مقدسه، منشأ و پایۀ خلقت میشوند؛ بنابراین قبل از اینکه آسمان، زمین، هوای، فرشته و بشری در کار باشد، این انوار ازلی و ابدی الهی در عالم انوار آفریده شدند و همینها سبب خلقت آسمان و زمین گسترده شدند.
بعضی از علما قائل هستند که آسمان ستون دارد، ولی غیرمرئی است[7] و بعضیها میگویند اصلاً ستون ندارد؛ چون اراده و قدرت خداست و لذا میتواند سقفی را بدون ستون در هوا نگه دارد.
در این حدیث دربارۀ خلقت جنّ چیزی نیامده، ولی در طایفۀ جنّ هم کافر و مؤمن هست و آنها هم به سبب همین انوار طیّبه خلق شدهاند. «وَ كُنَّا أَنْوَاراً نُسَبِّحُهُ وَ نَسْمَعُ لَهُ وَ نُطِيعُ»؛ پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) میفرماید: در عالَم انوار، قبل از اینکه به دنیای طبیعت بیاییم، خدا را تسبیح میکردیم و صدای خدا را میشنیدیم و از دستوراتش اطاعت میکردیم.
ما شیعیان چقدر باید افتخار و شکر کنیم که خداوند متعال ما را شیعه و پیرو اهلبیت(علیهم السلام) آفریده است. اگر از طوایف دیگر یا از فِرَق ضالّه و مُضلّه بودیم چطور میشد؟! لذا حضرت سلمان(ره) به این موضوع افتخار میکند.
در پایان این سفر نورانی به عمق خلقت پنج تن آل عبا(علیهم السلام)، درمییابیم که این انوار مقدسه نه تنها نخستین مخلوقات الهی هستند، بلکه پایههای آفرینش عالم و محور هدایت بشریت به سوی سعادت ابدی میباشند. از نور پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) تا نور امامان معصوم(علیهم السلام)، همه و همه حلقههای زنجیرهای هستند که عالم را به هم پیوند دادهاند.
برگرفته از کتاب عرفان اهل بیتی
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. نخستین چیزی که خداوند آفرید، نور من بود. ابن أبی جمهور، عوالي اللئالي، ج 4، ص 99؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج 1، ص 97.
[2]. مجلسی، بحار الأنوار، ج 44، ص 245.
[3]. «عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ: لَمَّا وُلِدَتْ فَاطِمَةُ(علیها السلام) أَوْحَى اللَّهُ إِلَى مَلَكٍ فَأَنْطَقَ بِهِ لِسَانَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله و سلم) فَسَمَّاهَا فَاطِمَةَ ثُمَّ قَالَ: إِنِّي فَطَمْتُكِ بِالْعِلْم»؛ هنگامى كه دختر پيامبر متولّد شد خداى؟عز؟ به يكى از فرشتگان وحى نمود تا كلمۀ فاطمه را بر زبان پيامبر جارى كند، لذا رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نام اين دختر را فاطمه نهاد و به او فرمود: من تو را با علم و دانش همراه، نمودم. «فطمتك بالعلم»؛ يعنى از هنگام شيرخوارگى تو را با علم و دانش قرين و همراه مىدارم تا غنى شوى. کلینی، الكافي، ج 1، ص 460.
[4]. شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج 1، ص 30.
[5]. همان، ج 2، ص 585.
[6]. به عزّت و جلالم سوگند که من نیافریدم آسمان بنا شده و نه زمین گسترده و نه ماه تابان و نه مهر درخشان و نه فلک چرخان و نه دریای روان و نه کشتی در جریان را مگر برای خاطر شما و محبّت و دوستی شما. طریحی، المنتخب، ج 2، ص 254.
[7]. {اللَّهُ الَّذي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها}؛ خدا همان كسى است كه آسمانها را بدون ستونهايى كه براى شما ديدنى باشد، برافراشت. رعد (13)، آیۀ 2.
یک پاسخ
سلام علیکم وقت بخیر. واقعا بهترین مطلبی که مطالعه کردم همین بود و بس و جای بسی خوشحالی و مسرت و خوشبختی است که الطاف خداوند متعال شامل حالمان شده و شیعه بدنیا آمده آیم. و به لطف خداوند تبارک و تعالی. با دین و ایمان تشیعی این دار فانی را ترک خواهیم نمود ان شاءالله اگر از اولین لحظه ورود به این عالم تا آخرین نفس به سجده بیفتیم و درحال سجده از این مسافر خانه به سوی ابدیت. پر بکشیم. تنها شکر این نعمت را نمیتوانیم بجا بیاوریم. بار الها حمد و ثنا و سپاس بیکران به اندازه حکمتهایت که هم چنین نعمتی و نعمات بیکرانی را عنایت فرموده اید که وفور نعمت مانع از. دیدن و احساس کردن نعماتت میشود