وصایت ظاهری و وصایت باطنی
که در طریق عُرفا، انتخاب جانشین و وصیّ عرفانی امر واجبی نیست که بگوییم هر عارفی که از دنیا میرود، حتماً برای شاگردان خود و غیرشاگردان، وصیّ معیّنی را مشخص کند؛ اما میان شاگردان تفاوتهایی هم هست که با گذشت زمان معلوم میشود کدام شاگرد به استاد نزدیکتر بوده و همان عَلَم خواهد شد؛ اگرچه ممکن است دیگر شاگردان او را بهعنوان استاد خود نبینند و با او به صورت رفاقتی برخورد کنند.
قطعاً این وصایت باطنی در خصوص آقای حداد(رحمةالله) تحقق یافته بود؛ لذا میبینیم وصیّ ظاهری آیتاللّه قاضی(رحمةالله) یعنی آیتاللّه حاج شیخ عباس قوچانی(رحمةالله)، از آقای حداد(رحمةالله) خیلی با تعظیم یاد میکردند و اینطور نبود که خودشان را بر ایشان مقدّم بداند.
یادم هست در نجف اشرف آیتاللّه شهید دستغیب(رحمةالله) وقتی به زیارت عتبات مشرف میشد، به دیدار آقای حداد(رحمةالله) میآمد و بزرگانی مثل آیتالله تبریزی(رحمةالله) که از علمای شهر کاظمین بود و در کتاب روح مجرّد اسمشان آمده است یا مثلاً آیتاللّه کشمیری(رحمةالله) و بعضی از علمای دیگر که اینها فقیه و عالم بودند، آن مراتب روحی و معنوی آقای حداد(رحمةالله) را میدیدند و خدمت ایشان میآمدند.
چرایی انتخاب وصی ظاهری: حفظ شاگردان و پاسخ به شبهات
چرا در مورد آیتاللّه قاضی(رحمةالله) بحث وصایت ظاهری و باطنی مطرح میشود؟ چون ایشان در نجف اشرف با توجه به مکتب خاص عرفانی و طریقتشان متّهم به مسائلی بود و میخواست که وصیّ ایشان کسی باشد که اگر دیگران سؤالی داشتند، به او رجوع کنند و هم در حوزه علمیّه نجف مورد قبول علما باشد.
به همین دلیل آیت الله حاج شیخ عباس قوچانی(رحمةالله) را انتخاب کرد. البته گاهی هم استاد میخواهد شاگرد مبرّزش محفوظ و مخفی بماند لذا از او با عنوان وصیّ نام نمیبرد.
نظر علامه طهرانی(ره) درباره وصایت ظاهری و باطنی
این مطلبی است که علّامه طهرانی(رحمةالله) هم معتقد بوده و نظر ما هم همین است.علّامه(رحمةالله) در روح مجرّد میگوید: «مرحوم قوچانی(رحمةالله) وصی ظاهری مرحوم قاضی(رحمةالله) و وصیّ باطنی ایشان مرحوم آقای حداد(رحمةالله) بودند.»[1] نظر ما هم تا اندازهای همین است؛ چون لزومی ندارد که یک استاد حتماً جانشین خودش را بهصورت یک وصیت کتبی اعلام کند. چنین چیزی را در روایات نمیبینیم.
معمولاً وصیت برای انجام مطالبی است که موصی در نظر دارد که حتماً انجام شود و اینها را بهصورت مکتوب درمیآورند، مخصوصاً مسائل مالی و دیون که باید ذکر شود و زیر نظر ناظر و وصیّ به آن عمل شود. آیتاللّه حاج عباس قوچانی(رحمةالله) منشأ معارفه ما با آیت الحقّ سیّد هاشم حداد(رحمةالله) بود. آن زمان که در حوزه علمیّه نجف بودیم ایشان هم در نجف بود و ما در درس اخلاق ایشان شرکت میکردیم.
برگرفته از کتاب حداد در آیینه حداد
تألیف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی
علاقه مندان جهت خریدو مطالعه کتاب می توانند از لینک زیر اقدام نمایند:
[1]. طهرانی، روح مجرد، ص 490 و 491.
